Skip to main content
Mateusz Gładysz
EN PL
Słowniczek

Terminy chirurgii ręki — definicje

Bieżące źródło definicji struktur anatomicznych, schorzeń, zabiegów, badań i miar wyników, które powtarzają się na łamach artykułów i opisów zabiegów na tej stronie. Każde hasło jest opracowane w przystępnym języku, z odsyłaczami do kontekstu klinicznego.

1

  1. Anatomia

    1,2-ICSRA

    Szypuła naczyniowa biegnąca między pierwszym a drugim przedziałem prostowników na grzbietowej powierzchni kości promieniowej, będąca podstawą uszypułowanego, unaczynionego przeszczepu kostnego Zaidemberga stosowanego w braku zrostu kości łódeczkowatej.

A

  1. Słowniczek

    AAOS (American Academy of Orthopaedic Surgeons)

    Amerykańska Akademia Chirurgów Ortopedów — największa organizacja zawodowa chirurgów ortopedów w Stanach Zjednoczonych; publikuje oparte na dowodach wytyczne praktyki klinicznej, w tym aktualizację z 2024 r. dotyczącą leczenia zespołu cieśni nadgarstka.

  2. Leczenie EN

    Adrenaline

    A hormone, also used as a medicine, that narrows small blood vessels. Mixed with a local anaesthetic, it reduces bleeding where it is injected and can make the numbness last longer. In hand surgery it allows many operations to be done without a tourniquet. Its effect builds up over the first half-hour or so after injection and wears off over several hours.

  3. Schorzenie

    Aksonotmeza

    Pośredni stopień uszkodzenia nerwu według Seddona: aksony są przerwane i ulegają zwyrodnieniu Wallera, ale łącznotkankowy szkielet nerwu jest w różnym stopniu zachowany. Sunderland dzieli go na stopnie II, III i IV w zależności od zachowania śródnerwia i onerwia; powrót funkcji waha się od pełnego (stopień II) do złego bez leczenia operacyjnego (stopień IV).

  4. Badanie

    Angiografia fluorescencyjna z indocyjaniną (ICG)

    Badanie obrazowe wykorzystujące dożylne lub śródskórne podanie barwnika indocyjaniny zielonej, którego fluorescencja w bliskiej podczerwieni umożliwia obrazowanie przepływu krwi i chłonki.

  5. Anatomia

    Angiosom

    Trójwymiarowy obszar tkanek (skóra, powięź, mięsień, kość) zaopatrywany przez pojedynczą tętnicę źródłową i drenowany przez jej żyły towarzyszące.

  6. Anatomia

    Aparat wyprostny palca

    Złożony układ ścięgnisty na grzbietowej stronie palca, utworzony przez ścięgno prostownika wspólnego palców wraz z włóknami mięśni glistowatych i międzykostnych, wspólnie prostujący stawy śródręczno-paliczkowy, międzypaliczkowy bliższy i międzypaliczkowy dalszy.

  7. Zabieg

    Aponeurotomia igłowa przezskórna

    Małoinwazyjny zabieg ambulatoryjny w przykurczu Dupuytrena. Sekwencyjne przecinanie patologicznego pasma igłą przezskórną w znieczuleniu miejscowym, z manipulacyjnym wyprostem palca. Niższy profil powikłań niż otwarta fasciektomia; istotnie wyższy nawrót w obserwacji 5-letniej (~85% vs ~21% po fasciektomii ograniczonej per van Rijssen 2012). Powtarzalna; wartościowa u wybranych pacjentów.

  8. Zabieg

    Artrodeza (usztywnienie stawu)

    Operacja, w której usuwa się zniszczone powierzchnie stawowe i utrzymuje obie kości w bezruchu, aż zrosną się w jedną; staw przestaje się poruszać. Jej celem jest zmniejszenie bólu i uzyskanie stabilnego stawu, gdy inne leczenie nie pomogło. Ruch w usztywnionym stawie zostaje utracony na stałe, a kości nie zawsze się zrastają.

  9. Zabieg

    Artrodeza czterech kości nadgarstka

    Operacja ratująca ruchomość w zaawansowanej artrozie nadgarstka, w której usuwa się kość łódeczkowatą i usztywnia kości księżycowatą, główkowatą, haczykowatą i trójgraniastą, zachowując staw promieniowo-księżycowy.

  10. Zabieg

    Artroplastyka z dystrakcją i wypełnieniem krwiakiem

    Trapezektomia, w której pierwszą kość śródręcza utrzymuje się w dystrakcji, zwykle czasowym drutem Kirschnera, tak aby przestrzeń po kości czworobocznej większej wypełnił krwiak, a następnie blizna, bez zawieszenia ani interpozycji ścięgna. Odległość między kością łódeczkowatą a kością śródręcza z czasem maleje, lecz nie koreluje to z siłą ani sprawnością ręki.

  11. Zabieg

    Artroskopia nadgarstka

    Zabieg diagnostyczny lub operacyjny w obrębie stawu nadgarstkowego, wykonywany przez kilka niewielkich nacięć, z użyciem cienkiej kamery i drobnych narzędzi wprowadzanych do stawu. W leczeniu torbieli galaretowatej nadgarstka stanowi alternatywę dla operacji otwartej (przez cięcie skóry).

  12. Schorzenie

    Artroza stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka (rizartroza)

    Zużycie chrząstki w siodełkowatym stawie między kością czworoboczną większą a podstawą pierwszej kości śródręcza. Najczęstsza po stawach paznokciowych lokalizacja artrozy ręki, częstsza u kobiet i z wiekiem; powoduje ból u podstawy kciuka przy chwycie szczypcowym i uścisku, a w późnych stadiach deformację zygzakowatą. Nasilenie zmian w RTG słabo koreluje z objawami.

  13. Leczenie

    Aspiracja (nakłucie z odessaniem)

    Odessanie płynu z torbieli lub stawu przez igłę. W przypadku ganglionu zabieg jest krótki i wykonywany w gabinecie, czasem pod kontrolą USG lub z wstrzyknięciem sterydu, ale torbiel nawraca mniej więcej w połowie przypadków lub częściej — częściej niż po wycięciu chirurgicznym.

  14. Słowniczek

    ASSH (American Society for Surgery of the Hand)

    Amerykańskie Towarzystwo Chirurgii Ręki — główna organizacja zawodowa chirurgów ręki w Stanach Zjednoczonych; współautor wytycznych praktyki klinicznej AAOS z 2024 r. dotyczących zespołu cieśni nadgarstka.

B

  1. Badanie

    Badanie asocjacyjne całego genomu (GWAS)

    Bezhipotezowa analiza statystyczna polimorfizmów pojedynczego nukleotydu w całym genomie pod kątem związku z fenotypem choroby. Fundamentalne GWAS w chorobie Dupuytrena to praca Dolmansa i wsp. z 2011 r. (New England Journal of Medicine), identyfikująca dziewięć loci podatności, z których sześć zawiera geny szlaku Wnt.

  2. Badanie

    Badanie przewodnictwa nerwowego (ENG) i elektromiografia igłowa (EMG)

    Badanie elektrofizjologiczne mierzące szybkość i amplitudę przewodnictwa motorycznego i czuciowego we włóknach obwodowych (ENG) oraz aktywność mięśni szkieletowych (EMG igłowa). W zespole cieśni nadgarstka wydłużona dystalna latencja motoryczna i obniżona amplituda potencjału czuciowego określają ciężkość choroby.

  3. Badanie

    Badanie RIDD

    Repurposing anti-TNF for Dupuytren Disease — randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie fazy 2b nad podawanym doguzkowo adalimumabem we wczesnej chorobie, opublikowane przez Nanchahala i wsp. w Lancet Rheumatology w 2022 r. Wykazało zmiękczenie i zmniejszenie guzków po 12 miesiącach; przejście do fazy 3 nierozstrzygnięte według stanu na 2026 r.

  4. Zabieg

    Biopsja węzła wartowniczego

    Usunięcie pierwszego węzła chłonnego (lub węzłów), do którego spływa chłonka ze skóry wokół czerniaka, odnalezionego za pomocą znacznika radioaktywnego i niebieskiego barwnika, w celu wykrycia mikroprzerzutów. Badanie określające stopień zaawansowania, które ukierunkowuje obserwację i dalsze leczenie; proponowane przy grubości ≥ 1 mm lub ≥ 0,8 mm z czynnikami ryzyka.

  5. Schorzenie

    Blizna przerostowa

    Uniesiona, często zaczerwieniona blizna, która nie wykracza poza obrys pierwotnej rany. W odróżnieniu od bliznowców blizny przerostowe często stopniowo spłaszczają się z upływem czasu.

  6. Schorzenie

    Bliznowiec (keloid)

    Uniesiona blizna, która rozrasta się poza brzegi pierwotnej rany i nie ma tendencji do samoistnego zmniejszania się. Bliznowce bywają swędzące lub bolesne i mają skłonność do nawrotów po leczeniu.

  7. Leczenie

    Blokada splotu ramiennego

    Znieczulenie regionalne, w którym anestezjolog podaje lek znieczulający miejscowo, zwykle pod kontrolą ultrasonografii, wokół nerwów splotu ramiennego, tak że cała kończyna górna jest znieczulona i nieruchoma na czas operacji. Umożliwia dłuższe zabiegi na ręce i użycie opaski uciskowej na ramieniu bez znieczulenia ogólnego oraz zapewnia kilkugodzinną analgezję pooperacyjną.

  8. Schorzenie

    Ból w okolicy kłębów (*pillar pain*)

    Dyskomfort w okolicy podstawy kłębu kciuka i kłębika przy bezpośrednim ucisku lub mocnym chwycie po operacji odbarczenia kanału nadgarstka, odrębny od bólu w okolicy nacięcia. W piśmiennictwie polskim termin angielski (*pillar pain*) jest zachowany kursywą; brak kalki polskiej w użyciu akademickim. Dotyczy 13–49% pacjentów w zależności od definicji; zwykle samoograniczający się w ciągu 3–6 miesięcy.

C

  1. Miara wyniku

    Całkowity bierny deficyt wyprostu

    Suma utrwalonego zgięciowego deficytu w stawach śródręczno-paliczkowym (MCP), międzypaliczkowym bliższym (PIP) i międzypaliczkowym dalszym (DIP) zajętego promienia, mierzona goniometrem przy maksymalnej próbie wyprostu. Główny pomiar goniometryczny w piśmiennictwie operacyjnym choroby Dupuytrena, w tym w RCT van Rijssen 2012.

  2. Schorzenie

    Choroba de Quervaina (zwężające zapalenie pochewki pierwszego przedziału prostowników)

    Bolesne pogrubienie pierwszego przedziału prostowników na nadgarstku, przez które ścięgna mięśnia odwodziciela długiego kciuka i prostownika krótkiego kciuka przestają swobodnie się przesuwać. Powoduje ból po stronie kciuka przy chwytaniu, częściej występuje u kobiet, po 40. roku życia oraz w okresie ciąży i karmienia; leczy się ją ortezą i wstrzyknięciem steroidu, a gdy te metody zawiodą — operacyjnym odbarczeniem.

  3. Schorzenie

    Choroba Dupuytrena

    Łagodna, fibroproliferacyjna choroba rozcięgna dłoniowego klasyfikowana przez WHO 2020 jako włókniakomatoza typu dłoniowego. Charakteryzuje się powstawaniem guzków i kurczliwych pasm zbudowanych głównie z kolagenu typu III, prowadzących do utrwalonego zgięciowego przykurczu palców — najczęściej IV (serdecznego) i V (małego).

  4. Schorzenie

    Choroba Ledderhose

    Włókniakomatoza podeszwowa — odpowiednik choroby Dupuytrena w obrębie rozcięgna podeszwowego. Współwystępuje z chorobą Dupuytrena u około 5–25% pacjentów i jest jednym z kryteriów diatezy przewidujących agresywny przebieg choroby Dupuytrena (Hueston). Pierwotny opis: Ledderhose G, 1894.

  5. Schorzenie

    Choroba Peyroniego

    Włóknienie prącia — łagodne zaburzenie włóknisto-proliferacyjne osłonki białawej ciał jamistych, histologicznie pokrewne chorobie Dupuytrena. Uznana ektopowa manifestacja diatezy Dupuytrena.

  6. Schorzenie

    Choroba z odkładania pirofosforanu wapnia (CPPD)

    Choroba, w której w chrząstce stawowej odkładają się kryształy pirofosforanu wapnia. Może wywołać nagły, bolesny obrzęk stawu albo przewlekłe dolegliwości podobne do zwyrodnienia. Znalezienie kryształów w płynie pobranym ze stawu potwierdza rozpoznanie; lekarz bierze też pod uwagę objawy i badania obrazowe. Sprzyjają jej starszy wiek, choroba zwyrodnieniowa, nadczynność przytarczyc, hemochromatoza i niedobór magnezu.

  7. Miara wyniku

    Chwyt kluczowy (siła chwytu bocznego)

    Chwyt między opuszką kciuka a boczną powierzchnią palca wskazującego, jak przy przekręcaniu klucza, mierzony dynamometrem szczypcowym w kilogramach. Siła najbardziej osłabiona w artrozie podstawy kciuka i wynik różnicujący operacje: słabnie z latami po trapezektomii, a po endoprotezoplastyce jest o około 0,9 kg większa w zbiorczej analizie badań.

  8. Badanie

    CTS-6

    Sześciopunktowe kliniczne narzędzie diagnostyczne dla zespołu cieśni nadgarstka opracowane przez Grahama i wsp. (2006). Rekomendowane przez wytyczne AAOS z 2024 roku jako samodzielne narzędzie diagnostyczne w przypadkach bez cech atypowych, podejrzenia polineuropatii lub podejrzenia radikulopatii szyjnej.

  9. Schorzenie

    Czerniak

    Nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek barwnikowych skóry (melanocytów). Najgroźniejszy z częstych nowotworów skóry, ponieważ może dawać przerzuty do węzłów chłonnych i innych narządów; wykryty wcześnie, jest zwykle wyleczalny przez wycięcie. Nowa Zelandia i Australia mają najwyższą zachorowalność na świecie.

  10. Schorzenie

    Czerniak in situ

    Czerniak ograniczony do naskórka, który nie nacieka jeszcze skóry właściwej. Nie daje przerzutów do węzłów chłonnych ani narządów; leczeniem jest całkowite wycięcie z marginesem 5–10 mm.

  11. Badanie

    Czucie dwupunktowe (dyskryminacja dwupunktowa, 2PD)

    Najmniejsza odległość, przy której dwa punkty dotykające skóry jednocześnie są odczuwane jako oddzielne; badane statycznie lub z przesuwaniem punktów, służy do oceny czucia dyskryminacyjnego po szwie nerwu. Technika jest słabo ustandaryzowana, a progi dla wyniku bardzo dobrego, dobrego i złego różnią się między autorami, więc porównania między seriami przypadków są niewiarygodne.

D

  1. Schorzenie

    Deformacja butonierkowata (palec butonierkowaty)

    Deformacja palca ze zgięciem w stawie międzypaliczkowym bliższym i przeprostem w stawie międzypaliczkowym dalszym, powstająca w wyniku przewlekłego uszkodzenia pasma centralnego aparatu wyprostnego i dłoniowego przemieszczenia pasm bocznych.

  2. Schorzenie

    Deformacja garbowa

    Zgięciowe zniekształcenie kości łódeczkowatej po złamaniu talii lub w braku zrostu, w którym odłam dystalny zgina się względem bliższego, tworząc na zdjęciu bocznym grzbietowo skierowany „garb” i zaburzając ustawienie kości nadgarstka.

  3. Schorzenie

    Deformacja typu łabędzia szyja

    Deformacja palca z przeprostem w stawie międzypaliczkowym bliższym i zgięciem w stawie międzypaliczkowym dalszym, często późne następstwo nieleczonego palca młotkowatego lub niewydolności płytki dłoniowej.

  4. Zabieg

    Denerwacja stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka

    Przecięcie drobnych czuciowych gałązek nerwowych zaopatrujących staw u podstawy kciuka, bez ingerencji w sam staw, w celu zmniejszenia bólu w artrozie. Powrót do sprawności jest szybki i nie wyklucza późniejszej operacji, ale brak badań z randomizacją, a w seriach ponownej operacji, zwykle trapezektomii, wymaga do około 30 na 100 chorych.

  5. Zabieg

    Dermofasciektomia

    Zabieg operacyjny łączący usunięcie patologicznego rozcięgna dłoniowego z wycięciem skóry pokrywającej i przeszczepem skóry pełnej grubości. Wskazany w nawrocie po fasciektomii ograniczonej, w klinicznie złej jakości skóry pokrywającej, lub jako koncepcja firebreak Huestona. Wyższy odsetek powikłań niż fasciektomia ograniczona, niższy odsetek nawrotu; zarezerwowana dla wybranych przypadków.

  6. Słowniczek

    Diateza Dupuytrena

    Konstelacja cech związanych z bardziej agresywnym przebiegiem choroby Dupuytrena i większym ryzykiem nawrotu. Zmodyfikowana diateza Hindocha z 2006 r. obejmuje pięć cech: płeć męską, początek przed 50. rokiem życia, obustronność, chorobę u rodzica lub rodzeństwa oraz guzki Garroda. Pochodzenie etniczne nie zostało zachowane w tym modelu, a choroba Ledderhose i choroba Peyroniego nie spełniają zmodyfikowanego kryterium zmian ektopowych.

  7. Schorzenie

    DISI (grzbietowa niestabilność segmentu pośredniego)

    Typ zaburzenia ustawienia kości nadgarstka, w którym kość księżycowata ustawia się w nieprawidłowym wyproście (zgięciu grzbietowym), zwykle po utracie stabilizującego działania kości łódeczkowatej wskutek złamania, braku zrostu lub uszkodzenia więzadeł.

  8. Słowniczek

    Drabina rekonstrukcyjna

    Hierarchia metod pokrycia ubytku tkankowego od najprostszych do najbardziej złożonych: gojenie samoistne → zamknięcie pierwotne → przeszczep skóry → płat miejscowy → płat uszypułowany → wolny płat.

E

  1. Struktura anatomiczna

    Efekt cięciwy (bowstringing)

    Dłoniowe odsunięcie ścięgna zginacza od paliczków podczas zginania palca po utracie ograniczających je troczków pierścieniowatych (najbardziej istotnie A2 i A4). Widoczne jako napięty „sznur” po dłoniowej stronie palca; osłabia siłę zgięcia, ponieważ ścięgno biegnie po cięciwie, a nie po łuku wyznaczanym przez troczki.

  2. Schorzenie

    Efekt kwadrygi

    Ograniczenie zginania sąsiednich palców, gdy jedno ścięgno zginacza głębokiego palców jest skrócone lub unieruchomione: ścięgna zginacza głębokiego palców III–V mają wspólny brzusiec mięśniowy, więc skrócone ścięgno pierwsze osiąga kres ruchu, a pozostałe nie mogą dokończyć zginania. Opisany przez Verdana w 1960 r. i nazwany od rzymskiego zaprzęgu czterokonnego; w modelu zwłokowym efekt jest mierzalny już przy skróceniu o 10 mm.

  3. Badanie

    Elektromiografia igłowa (EMG)

    Igłowa rejestracja czynności elektrycznej mięśnia szkieletowego w spoczynku i podczas skurczu dowolnego. Po uszkodzeniu nerwu wykazuje potencjały fibrylacyjne z odnerwionych włókien (od pierwszego do czwartego tygodnia), zanik lub powrót dowolnych jednostek ruchowych oraz potencjały reinerwacyjne, uzupełniając badanie przewodnictwa nerwowego w lokalizacji uszkodzenia i ocenie utraty aksonów.

  4. Leczenie

    Endoprotezoplastyka stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka

    Zastąpienie zużytego stawu u podstawy kciuka małym implantem typu kula-panewka z zachowaniem pełnej długości kciuka. W badaniach z randomizacją daje podobną ulgę w bólu i wyniki funkcjonalne jak trapezektomia, szybszy powrót do sprawności i silniejszy chwyt szczypcowy, przy ryzyku obluzowania, zwichnięcia lub zużycia implantu; brak jeszcze wyników dziesięcioletnich dla nowoczesnych protez o podwójnej mobilności.

  5. Zabieg

    Endoprotezoplastyka stawu PIP

    Operacja, w której zniszczony środkowy staw palca zastępuje się implantem. Dwa główne rodzaje to jednoczęściowy, elastyczny implant silikonowy oraz dwuczęściowa endoproteza powierzchniowa, zastępująca zniszczone końce obu kości tworzących staw.

  6. Leczenie

    Endoprotezoplastyka stawu śródręczno-paliczkowego

    Operacja, w której zniszczony staw u nasady palca zastępuje się implantem — jednoczęściowym silikonowym albo dwuczęściowym, zastępującym obie powierzchnie stawowe. Ma zmniejszyć ból i zachować część ruchu; implant może pęknąć, obluzować się lub wymagać ponownej operacji.

  7. Zabieg

    Endoskopowe odbarczenie kanału nadgarstka

    Alternatywna technika przecięcia troczka zginaczy z jednego lub dwóch krótkich nacięć, z użyciem endoskopowego ostrza tnącego pod kontrolą wzroku. Dowody z badań randomizowanych wskazują zasadniczo równoważne wyniki długoterminowe w porównaniu z techniką otwartą; wybór między technikami wynika z doświadczenia operatora i czynników indywidualnych pacjenta.

F

  1. Zabieg

    Fasciektomia ograniczona

    Wybiórcze chirurgiczne usunięcie patologicznie zmienionego rozcięgna dłoniowego z zachowaniem prawidłowych struktur anatomicznych. Metoda referencyjna w europejskiej praktyce (69% zabiegów per Bainbridge 2012). Wskaźnik nawrotu 5-letni ~21% wobec ~85% po aponeurotomii igłowej (van Rijssen 2012). Fundamentalna zasada techniczna: wybiórczość (Skoog 1967) — zachowanie włókien poprzecznych.

  2. Słowniczek

    FEBHS (Fellow of the European Board of Hand Surgery)

    Dyplom podspecjalizacyjny z chirurgii ręki przyznawany przez Federację Europejskich Towarzystw Chirurgii Ręki (FESSH) po zdaniu egzaminu; formalnie potwierdza kompetencje w chirurgii ręki w Europie.

  3. Słowniczek

    Fizjoterapeuta ręki

    Fizjoterapeuta lub terapeuta zajęciowy z dodatkowym szkoleniem i doświadczeniem w rehabilitacji ręki i kończyny górnej. Ocenia rękę, uczy ćwiczeń, wykonuje ortezy na miarę, leczy obrzęk i blizny oraz doradza w codziennych czynnościach i powrocie do pracy, współpracując z chirurgiem.

G

  1. Anatomia

    Gałąź dłoniowa skórna nerwu pośrodkowego (PCBMN)

    Gałąź czuciowa odchodząca od nerwu pośrodkowego 4–6 cm proksymalnie od bruzdy nadgarstkowej, biegnąca powierzchownie do troczka zginaczy i unerwiająca skórę kłębu kciuka. Jej uszkodzenie powoduje bolesny nerwiak lub obszar zniedoczulenia u podstawy kłębu.

  2. Anatomia

    Gałąź powierzchowna nerwu promieniowego

    Czuciowa gałąź nerwu promieniowego biegnąca pod skórą przedramienia, unerwiająca grzbiet kciuka i okolicę pierwszej przestrzeni międzypalcowej. Jej odgałęzienia często krzyżują pierwszy przedział prostowników, dlatego chroni się je podczas operacji w tej okolicy; pociąganie lub ucisk nerwu podczas zabiegu może wywołać przemijające mrowienie, a uszkodzenie — drętwienie lub bolesny nerwiak.

  3. Schorzenie

    Ganglion pochewki ścięgien zginaczy

    Mały, twardy ganglion wychodzący z pochewki ścięgien zginaczy palca, zwykle na wysokości bloczka A1 lub A2 u podstawy palca. Przypomina ziarnko grochu, boli przy chwytaniu i leży między pęczkami naczyniowo-nerwowymi palca. Po nakłuciu często nawraca, a po wycięciu z małym okienkiem pochewki — rzadko.

  4. Słowniczek

    Gojenie przez ziarninowanie

    Pozostawienie rany otwartej, aby zagoiła się samoistnie przez wypełnienie ziarniną i narastanie naskórka od brzegów, zamiast zamykania jej szwami, płatem lub przeszczepem. Trwa tygodnie i wymaga regularnych opatrunków; w wklęsłych okolicach twarzy daje często bardzo dobry wynik.

  5. Badanie

    Grubość według Breslowa

    Głębokość naciekania czerniaka w milimetrach, mierzona pod mikroskopem od warstwy ziarnistej naskórka do najgłębiej położonych komórek nowotworu. Wprowadzona przez Alexandra Breslowa w 1970 r.; najsilniejszy pojedynczy czynnik rokowniczy, od którego zależą szerokość wycięcia i decyzja o biopsji węzła wartowniczego.

  6. Struktura anatomiczna

    Guzek (choroby Dupuytrena)

    Wyczuwalne palpacyjnie zgrubienie podskórne reprezentujące najwcześniejsze klinicznie widoczne stadium choroby Dupuytrena. Zbudowane z proliferacyjnej tkanki bogatej w miofibroblasty. Najczęściej zlokalizowany u podstawy palca IV lub V. Początkowo niebolesny; może stać się tkliwy w fazie aktywnej proliferacji. Wyprzedza tworzenie się kurczliwych pasm.

  7. Schorzenie

    Guzek Boucharda

    Twarde, kostne zgrubienie przy środkowym stawie palca (stawie międzypaliczkowym bliższym), utworzone przez osteofity w chorobie zwyrodnieniowej tego stawu. Odpowiada guzkowi Heberdena, który powstaje przy stawie najbliżej paznokcia.

  8. Schorzenie

    Guzek Heberdena

    Twarde, kostne zgrubienie na grzbiecie stawu międzypaliczkowego dalszego palca, utworzone przez osteofity w chorobie zwyrodnieniowej tego stawu. Obok niego często powstaje torbiel śluzowa, a osteofity zwykle usuwa się podczas wycięcia torbieli.

  9. Schorzenie

    Guzki Garroda

    Drobne, podskórne, włókniste zgrubienia nad grzbietowymi powierzchniami stawów międzypaliczkowych bliższych palca, niekiedy obejmujące również stawy śródręczno-paliczkowe. Niebolesne, powoli rosnące, sporadycznie tkliwe. Ektopowa manifestacja diatezy Dupuytrena (Hueston) i jedno z kryteriów przewidujących agresywny przebieg choroby Dupuytrena. Pierwotny opis: Garrod AE, 1893.

H

  1. Anatomia

    Haczyk kości haczykowatej

    Wyrostek kostny dłoniowy kości haczykowatej, tworzący łokciową ścianę kanału nadgarstka. Punkt orientacyjny palpacyjny około 2 cm dystalnie i 2 cm promieniowo od kości grochowatej; w chirurgii kanału nadgarstka używany jako odniesienie topograficzne dla utrzymania nacięcia i preparacji łokciowo od nerwu pośrodkowego.

  2. Schorzenie

    Hemochromatoza

    Dziedziczna choroba, w której organizm gromadzi nadmiar żelaza. Zmiany stawowe typowo dotyczą stawów śródręczno-paliczkowych palca wskazującego i środkowego, często na wiele lat przed rozpoznaniem. Pierwszym krokiem są badania krwi (wysycenie transferyny i ferrytyna). Usuwanie żelaza przez upusty krwi chroni wątrobę i inne narządy, ale istniejące zmiany w stawach często się nie cofają.

I

  1. Leczenie EN

    Intravenous regional anaesthesia

    A way of numbing the forearm and hand for surgery. A tourniquet is inflated on the arm and local anaesthetic is injected into a vein below it, so the drug stays in the limb while the tourniquet is up. Discomfort from the tourniquet can mean that sedation is needed.

  2. Badanie

    ITAMe (śródoperacyjne badanie pełnego ruchu czynnego)

    Intraoperative Total Active Movement Examination — sprawdzenie szwu ścięgna zginacza podczas czynnego zgięcia palca przez pacjenta przed zamknięciem rany, możliwe wyłącznie w znieczuleniu przytomnego pacjenta (WALANT). W pierwotnej serii Higginsa i wsp. z 2010 r. rozejście lub niestabilność szwu podczas czynnego zgięcia stwierdzono u siedmiu pacjentów; wszystkie szwy poprawiono i żaden nie uległ późniejszemu zerwaniu.

K

  1. Anatomia

    Kanał kostno-włóknisty

    Kanał anatomiczny o ścianach kostnych i dachu włóknistym. Kanał nadgarstka jest tego prototypowym przykładem — dno i ściany kostne tworzą kości nadgarstka, dach włóknisty tworzy troczek zginaczy.

  2. Anatomia

    Kanał nadgarstka

    Kanał kostno-włóknisty na poziomie nadgarstka, ograniczony od strony grzbietowej kośćmi nadgarstka, od strony promieniowej kością łódeczkowatą i czworoboczną większą, od strony łokciowej kością grochowatą i haczykiem kości haczykowatej, od strony dłoniowej troczkiem zginaczy. Przebiega przez niego dziewięć ścięgien zginaczy palców oraz nerw pośrodkowy.

  3. Badanie

    Klasyfikacja Eatona–Littlera

    Radiologiczna klasyfikacja artrozy stawu podstawy kciuka od stopnia I do IV; w wersji Eatona–Glickela stopień IV obejmuje zajęcie stawu łódeczkowato-czworobocznego. Powszechnie stosowana do opisu i na egzaminach, ale zgodność między oceniającymi jest słaba do umiarkowanej, najgorsza dla stopni II i III, a stopień słabo koreluje z objawami.

  4. Badanie

    Klasyfikacja Herberta

    Najczęściej stosowana w Europie klasyfikacja złamań kości łódeczkowatej, dzieląca urazy według stabilności i czasu od urazu na typy A (świeże stabilne), B (świeże niestabilne, B1–B5), C (opóźniony zrost) i D (utrwalony brak zrostu).

  5. Słowniczek

    Klasyfikacja pasm McFarlane'a

    Klasyczna klasyfikacja patologicznych pasm w przykurczu Dupuytrena. McFarlane w 1974 r., preparując 69 przykurczonych palców u 50 kolejnych chorych, wyróżnił pięć pasm — przedścięgnowe, centralne, spiralne, boczne i pławne — i wykazał, że trzy z nich (centralne, spiralne, boczne) zginają staw międzypaliczkowy bliższy. Pasmo zanaczyniowe dodał McFarlane w 1985 r., a pasmo odwodziciela palca małego i pasma spoidłowe opisali późniejsi autorzy.

  6. Słowniczek

    Klasyfikacja Seddona

    Trójstopniowa klasyfikacja uszkodzeń nerwów obwodowych opublikowana przez Seddona w latach 1942–1943: neurapraksja (odcinkowa demielinizacja przy zachowanym aksonie), aksonotmeza (przerwanie aksonów przy zachowanym szkielecie łącznotkankowym) i neurotmeza (całkowite przerwanie nerwu). Pozostaje klasyfikacją stosowaną w większości opisów klinicznych.

  7. Słowniczek

    Klasyfikacja Soonga

    Ocena wysunięcia płytki dłoniowej na zdjęciu bocznym. Linię prowadzi się stycznie do najbardziej dłoniowego punktu krawędzi dłoniowej, równolegle do dłoniowej warstwy korowej trzonu: płytki stopnia 0 nie przekraczają linii, stopnia 1 wystają przed nią, ale kończą się przed krawędzią, a stopnia 2 leżą na krawędzi dłoniowej lub dystalnie od niej. Stopień 2 wiąże się z ryzykiem zerwania ścięgien zginaczy.

  8. Słowniczek

    Klasyfikacja Sunderlanda

    Pięciostopniowa klasyfikacja uszkodzeń nerwu z 1951 r. według utraconej warstwy łącznotkankowej: stopień I (neurapraksja), II (tylko akson, śródnerwie zachowane — pełny powrót funkcji), III (przerwane śródnerwie — częściowy powrót), IV (przerwane onerwie — zwykle wymaga operacji) i V (całkowite przerwanie nerwu). Mackinnon i Dellon dodali stopień VI dla uszkodzeń mieszanych.

  9. Słowniczek

    Klasyfikacja Tubiany

    5-stopniowa klasyfikacja przykurczu Dupuytrena oparta na sumie biernych deficytów wyprostu w stawach palca (MCP+PIP+DIP) w przyrostach 45°. Stadium N — guzki bez przykurczu; Stadium 1 — 0–45°; Stadium 2 — 46–90°; Stadium 3 — 91–135°; Stadium 4 — >135° (Tubiana R, Michon J, 1955).

  10. Anatomia

    Kłąb kciuka

    Wyniosłość mięśniowa u promieniowej podstawy dłoni, utworzona przez mięsień odwodziciel krótki kciuka, mięsień przeciwstawiacz kciuka, głowę powierzchowną mięśnia zginacza krótkiego kciuka oraz mięsień przywodziciel kciuka (unerwiony przez nerw łokciowy). Unerwienie pierwszych trzech przez nerw pośrodkowy stanowi podstawę zaniku kłębu w zaawansowanym zespole cieśni nadgarstka.

  11. Leczenie

    Kolagenaza Clostridium histolyticum

    Bakteryjna kolagenaza do wstrzykiwań, stosowana do enzymatycznego przerwania pasm Dupuytrena bez operacji otwartej. Preparaty Xiaflex (USA, Azja i Pacyfik) oraz Xiapex (UE). Wycofana z rynku europejskiego przez podmiot odpowiedzialny w marcu 2020 r. i z Nowej Zelandii w 2019 r. Pozostaje tematem egzaminacyjnym i punktem odniesienia w piśmiennictwie.

  12. Schorzenie

    Kompleksowy zespół bólu regionalnego (CRPS)

    Przewlekły zespół bólowy pourazowy lub pooperacyjny zlokalizowany w obrębie kończyny operowanej. Charakteryzuje się nieproporcjonalnym do urazu bólem, zaburzeniami czuciowymi, zmianami naczynioruchowymi, obrzękiem i zmianami troficznymi. Typ I (bez zidentyfikowanego uszkodzenia nerwu) i Typ II (z uszkodzeniem nerwu). Powikłanie chirurgii ręki w 3–5% przypadków; wczesne rozpoznanie i intensywna rehabilitacja są kluczowe dla wyniku.

  13. Leczenie

    Konduit nerwowy (tubulizacja)

    Pusta rurka z silikonu, kwasu poliglikolowego, kolagenu lub własnej żyły, służąca do pomostowania krótkiego ubytku nerwu: zamyka w sobie kikuty nerwu i pozwala mu regenerować przez wolną przestrzeń. Poparta badaniami z randomizacją w krótkich ubytkach nerwów czuciowych (od kilku milimetrów do około 2–3 cm); nie zastępuje przeszczepu autogennego w nerwach ruchowych i mieszanych, uszkodzeniach proksymalnych ani ubytkach powyżej 3 cm.

  14. Leczenie

    Koordynowana opieka po złamaniu osteoporotycznym (FLS)

    Skoordynowana ścieżka opieki, która identyfikuje dorosłych ze złamaniem niskoenergetycznym (np. złamaniem nadgarstka po upadku z wysokości własnej) i zapewnia ocenę stanu kości oraz ryzyka upadków wraz z leczeniem zapobiegającym kolejnym złamaniom. W metaanalizach wiąże się z częstszą densytometrią i leczeniem oraz mniejszą liczbą kolejnych złamań.

  15. Anatomia

    Kość czworoboczna większa

    Najbardziej promieniowa kość szeregu dalszego nadgarstka, łącząca się z pierwszą kością śródręcza w stawie nadgarstkowo-śródręcznym kciuka. Tworzy promieniową ścianę kanału nadgarstka razem z kością łódeczkowatą.

  16. Anatomia

    Kość grochowata

    Kość trzeszczkowata w ścięgnie zginacza łokciowego nadgarstka, na powierzchni dłoniowo-łokciowej szeregu bliższego nadgarstka. Tworzy łokciową ścianę kanału nadgarstka razem z haczykiem kości haczykowatej.

  17. Anatomia

    Kość łódeczkowata

    Najbardziej promieniowa kość szeregu bliższego nadgarstka. Tworzy promieniową ścianę kanału nadgarstka razem z kością czworoboczną większą. Jest jednocześnie najczęściej łamaną kością nadgarstka.

  18. Słowniczek

    Kryteria Lafontaine'a

    Czynniki oceniane na pierwszym zdjęciu złamania dalszego końca kości promieniowej, przewidujące wtórne przemieszczenie po repozycji zamkniętej, opisane przez Lafontaine'a w 1989 r.: tyłozgięcie powyżej 20°, rozkawałkowanie grzbietowe, zajęcie stawu promieniowo-nadgarstkowego, współistniejące złamanie kości łokciowej i rozkawałkowanie, a dodatkowo wiek powyżej 60 lat. Późniejsze badania wykazały ich umiarkowaną wartość predykcyjną.

  19. Miara wyniku

    Kwestionariusz BCTQ

    Kwestionariusz oceny wyników zgłaszanych przez pacjenta swoisty dla zespołu cieśni nadgarstka, opracowany przez Levine'a w 1993 roku. Składa się z 11-elementowej Skali Ciężkości Objawów (SSS) i 8-elementowej Skali Stanu Funkcjonalnego (FSS), każda w skali Likerta 1–5. Dominujące narzędzie pomiaru wyników w badaniach klinicznych ZCN.

L

  1. Anatomia

    Linia Kaplana

    Linia powierzchowna prowadzona od szczytu pierwszej przestrzeni międzypalcowej w poprzek dłoni, równolegle do bruzdy dłoniowej proksymalnej. Przybliża poziom łuku dłoniowego powierzchownego oraz dystalną granicę bezpiecznej preparacji w operacji odbarczenia kanału nadgarstka.

  2. Anatomia

    Linie zmniejszonego napięcia skóry

    Linie, wzdłuż których skóra jest najmniej napięta, przebiegające prostopadle do kierunku działania mięśni; widoczne jako bruzdy po ujęciu skóry w fałd. Wycięcie zaplanowane wzdłuż tych linii zamyka się z mniejszym napięciem i goi cieńszą, mniej widoczną blizną.

  3. Schorzenie EN

    Local anaesthetic systemic toxicity

    A potentially life-threatening toxic effect that occurs when too much local anaesthetic reaches the bloodstream. It most often affects the nervous system, sometimes with seizures, and can affect the heart and circulation. The risk depends on the drug, the dose and how it is given, which is why the total amount used is limited.

Ł

  1. Anatomia

    Łącznice ścięgniste (juncturae tendinum)

    Włókniste połączenia między ścięgnami prostownika wspólnego palców na grzbiecie ręki, dzięki którym jedno ścięgno może częściowo prostować sąsiednie palce.

  2. Anatomia

    Łuk dłoniowy powierzchowny

    Łuk naczyniowy w obrębie dłoni utworzony głównie przez tętnicę łokciową z udziałem powierzchownej gałęzi tętnicy promieniowej. Leży średnio około 10–12 mm dystalnie od linii Kaplana — co stanowi praktyczny powód, dla którego nacięcie do odbarczenia kanału nadgarstka kończy się znacznie proksymalnie od tej linii.

M

  1. Anatomia

    Macierz paznokcia (część rozrodcza)

    Tkanka pod wałem paznokciowym bliższym, z której wyrasta płytka paznokcia. Leżąca nad nią torbiel śluzowa może ją uciskać i powodować podłużną bruzdę na paznokciu, która często ustępuje po wycięciu torbieli; uszkodzenie macierzy podczas operacji może pozostawić trwałe zniekształcenie paznokcia.

  2. Słowniczek

    Margines chirurgiczny

    Rąbek prawidłowo wyglądającej tkanki usuwany wokół guza, aby objąć jego mikroskopowe rozprzestrzenienie. Margines kliniczny mierzy się na skórze przed wycięciem; margines histologiczny to odległość guza od linii cięcia pod mikroskopem, opisywana zwykle jako wolny (co najmniej 1 mm), wąski (poniżej 1 mm) lub zajęty.

  3. Schorzenie

    Martwica jałowa

    Martwica tkanki kostnej spowodowana przerwaniem jej ukrwienia. W kości łódeczkowatej dotyczy zwykle bieguna bliższego po złamaniu talii lub bieguna bliższego, gdy zostaje przerwane ukrwienie z grzbietowego grzebienia kości.

  4. Anatomia

    Mięsień odwodziciel długi kciuka

    Mięsień przedramienia, którego ścięgno przechodzi przez pierwszy przedział prostowników i przyczepia się do podstawy pierwszej kości śródręcza; odwodzi kciuk od dłoni i stabilizuje jego podstawę. Ścięgno ma zwykle dwa lub więcej pasm, co podczas operacji z powodu choroby de Quervaina może maskować osobny przedział.

  5. Anatomia

    Mięsień odwodziciel krótki kciuka

    Powierzchowny mięsień kłębu, unerwiony przez nawrotną gałąź ruchową nerwu pośrodkowego. Odwodzi kciuk prostopadle do dłoni — co stanowi podstawę standardowego badania manualnego funkcji ruchowej nerwu pośrodkowego.

  6. Anatomia

    Mięsień prostownik krótki kciuka

    Mięsień przedramienia, którego ścięgno biegnie przez pierwszy przedział prostowników obok odwodziciela długiego kciuka do podstawy paliczka bliższego kciuka; prostuje staw śródręczno-paliczkowy kciuka. Często leży w osobnym podprzedziale, który wstrzyknięcie steroidu może ominąć i który trzeba odnaleźć i otworzyć podczas operacji z powodu choroby de Quervaina.

  7. Anatomia

    Mięsień przeciwstawiacz kciuka

    Głęboki mięsień kłębu, unerwiony przez nawrotną gałąź ruchową nerwu pośrodkowego. Rotuje pierwszą kość śródręcza i zgina ją w poprzek dłoni, umożliwiając przeciwstawienie kciuka palcowi małemu.

  8. Anatomia

    Mięsień zginacz krótki kciuka

    Mięsień kłębu z dwiema głowami — powierzchowną (unerwioną przez nawrotną gałąź ruchową nerwu pośrodkowego) i głęboką (unerwioną przez gałąź głęboką nerwu łokciowego). Podwójne unerwienie wyjaśnia zachowaną siłę zginania kciuka po izolowanym porażeniu nerwu pośrodkowego lub łokciowego.

  9. Anatomia

    Miofibroblast

    Wyspecjalizowany kurczliwy fibroblast wykazujący ekspresję α-aktyny mięśni gładkich, odpowiedzialny za komórkowy skurcz w fazie inwolucyjnej choroby Dupuytrena. Typ komórki będący celem terapii anty-TNF w badaniu RIDD. Reaktywacja populacji z resztkowych ognisk proliferacyjnych stanowi komórkowe podłoże nawrotu.

  10. Badanie

    Monofilamenty Semmesa–Weinsteina

    Kalibrowane nylonowe włókna, które wyginają się przy znanej sile; przykładane do skóry służą do pomiaru progu odczuwania lekkiego ucisku. Jako test progowy wynik zmienia się wcześnie w ucisku nerwu, przed dyskryminacją dwupunktową, dlatego test jest czuły w zespole cieśni nadgarstka; jego swoistość zależy od włókna przyjętego jako punkt odcięcia, a zgodność między badającymi jest mniejsza niż innych testów czucia.

N

  1. Schorzenie

    Nadgarstek SNAC

    Postępująca artroza nadgarstka rozwijająca się przez lata z nieleczonego braku zrostu kości łódeczkowatej. Trzy stopnie według Watsona: I — artroza wyrostka rylcowatego kości promieniowej; II — stawu łódeczkowato-główkowatego; III — okołołódeczkowo-księżycowata z zajęciem stawu główkowato-księżycowatego.

  2. Schorzenie

    Nadżerkowa postać choroby zwyrodnieniowej stawów rąk

    Postać choroby zwyrodnieniowej rąk, w której na zdjęciach rentgenowskich widać nadżerki, czyli ubytki kości w stawach palców. Powoduje większy ból i niesprawność niż typowa postać i znacznie częściej dotyczy kobiet.

  3. Anatomia

    Nawrotna gałąź ruchowa nerwu pośrodkowego

    Gałąź ruchowa nerwu pośrodkowego do mięśni kłębu (mięsień odwodziciel krótki kciuka, mięsień przeciwstawiacz kciuka oraz głowa powierzchowna mięśnia zginacza krótkiego kciuka). Lanz opisał warianty pozawięzadłowy, podwięzadłowy i przezwięzadłowy. Leży promieniowo w stosunku do nerwu pośrodkowego na poziomie kanału nadgarstka — chroniona przez wejście do kanału od strony łokciowej.

  4. Anatomia

    Nerw międzykostny tylny

    Głęboka, ruchowa gałąź nerwu promieniowego na przedramieniu. Jej gałąź końcowa biegnie po dnie czwartego przedziału prostowników do torebki grzbietowej nadgarstka i przewodzi czucie ze stawu. Leży w polu operacyjnym przy wycięciu ganglionu grzbietowego; można wyciąć jej krótki odcinek (neurektomia), aby zmniejszyć ból nadgarstka, choć korzyści z tego przy operacji ganglionu nie wykazano.

  5. Anatomia

    Nerw pośrodkowy

    Nerw mieszany ruchowo-czuciowy utworzony z pęczków przyśrodkowego i bocznego splotu ramiennego (C5–T1). Unerwia większość zginaczy przedramienia, mięśnie kłębu po stronie promieniowej przez nawrotną gałąź ruchową oraz skórę dłoniową kciuka, palca wskazującego, środkowego i promieniowej połowy palca serdecznego.

  6. Schorzenie

    Nerwiak w ciągłości

    Zbliznowaciały, pogrubiały odcinek uszkodzonego nerwu, który zachowuje ciągłość anatomiczną i w którym regenerujące aksony są uwięzione w tkance włóknistej, a zmienna ich liczba dociera do kikuta dystalnego. O neurolizie albo o wycięciu i przeszczepie decydują czas od urazu, badanie kliniczne i śródoperacyjna rejestracja potencjału czynnościowego nerwu, ponieważ żadne badanie przedoperacyjne nie ocenia go wiarygodnie.

  7. Schorzenie

    Neurapraksja

    Najłagodniejszy stopień uszkodzenia nerwu (Seddon; I stopień według Sunderlanda): odcinkowa demielinizacja przy zachowanym aksonie i osłonkach łącznotkankowych, zwykle w wyniku ucisku. Powoduje ogniskowy blok przewodzenia z zachowanym przewodnictwem dystalnie od uszkodzenia i bez zwyrodnienia Wallera; powrót funkcji jest pełny, zwykle w ciągu około dwunastu tygodni, po remielinizacji.

  8. Schorzenie

    Neurotmeza

    Najcięższy stopień uszkodzenia nerwu według Seddona (V stopień według Sunderlanda): całkowite przerwanie nerwu, jego aksonów i wszystkich warstw łącznotkankowych. Samoistny użyteczny powrót funkcji nie jest możliwy; nerw wymaga szwu, przeszczepu lub ominięcia uszkodzenia transferem nerwowym.

  9. Schorzenie

    Nietolerancja zimna

    Nieprawidłowy ból, sztywność lub dyskomfort ręki po ekspozycji na zimno po uszkodzeniu nerwu lub naczyń. Występuje u ponad połowy chorych po szwie nerwu pośrodkowego lub łokciowego, koreluje ze słabym powrotem czucia, nie zmniejsza się z czasem i jest mierzona kwestionariuszem CISS (Cold Intolerance Symptom Severity), w którym wynik powyżej 30 punktów uznaje się za patologiczny.

  10. Leczenie

    Nieunaczyniony przeszczep kostny

    Przeszczep kostny pobrany bez zachowania ukrwienia, którego wgajanie zależy od stopniowej przebudowy (pełzającego zastępowania) z łoża biorczego. Typowymi miejscami pobrania do rekonstrukcji kości łódeczkowatej są talerz kości biodrowej i dalszy koniec kości promieniowej.

  11. Leczenie

    NLPZ

    Niesteroidowy lek przeciwzapalny — klasa leków przeciwbólowych hamujących enzymy cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2) w celu zmniejszenia bólu i stanu zapalnego mediowanego prostaglandynami. Wytyczne AAOS 2024 wspierają stosowanie NLPZ i/lub paracetamolu w leczeniu bólu po odbarczeniu kanału nadgarstka.

O

  1. Badanie

    Objaw dołka łokciowego

    Tkliwość przy wciśnięciu kciuka badającego w miękkie zagłębienie między wyrostkiem rylcowatym kości łokciowej a zginaczem łokciowym nadgarstka, odtwarzająca ból pacjenta. W artroskopowej serii Taya i Bergera czułość wynosiła 95%, a swoistość 87% dla oderwania więzadeł promieniowo-łokciowych od dołka lub uszkodzenia więzadła łokciowo-trójgraniastego; oba rozróżnia się klinicznie na podstawie stabilności dalszego stawu promieniowo-łokciowego.

  2. Badanie

    Objaw Fromenta

    Objaw osłabienia mięśnia przywodziciela kciuka w porażeniu nerwu łokciowego: gdy pacjent przytrzymuje kartkę papieru między kciukiem a palcem wskazującym wbrew pociąganiu, mięsień zginacz długi kciuka zastępuje słaby przywodziciel i staw międzypaliczkowy kciuka się zgina. Przeprost stawu śródręczno-paliczkowego kciuka w tym samym ruchu to objaw Jeanne’a. Oba są objawami ruchowymi utrwalonego osłabienia i we wczesnym ucisku mogą nie występować.

  3. Badanie

    Objaw Tinela

    Objaw prowokacyjny: lekkie opukanie nad nerwem pośrodkowym na poziomie nadgarstka. Wyzwolenie parestezji promieniujących do palców unerwianych przez ten nerw stanowi wynik dodatni. Czułość i swoistość ograniczone, szczególnie w łagodnych postaciach.

  4. Badanie

    Objaw Wartenberga

    Utrzymujące się odwiedzenie palca małego z niemożnością czynnego przywiedzenia go do palca serdecznego w porażeniu nerwu łokciowego: niezrównoważone działanie prostownika i odwodziciela palca małego odwodzi palec, a osłabiony trzeci mięsień międzykostny dłoniowy nie może go przywieść. Występuje też w okresie regeneracji nerwu, rzadko bez neuropatii; należy go odróżnić od zespołu Wartenberga — ucisku gałęzi powierzchownej nerwu promieniowego.

  5. Badanie

    Objawy Kanavela

    Cztery kardynalne objawy ropnego zapalenia pochewki ścięgien zginaczy: wrzecionowaty obrzęk palca, ustawienie w półzgięciu, tkliwość wzdłuż pochewki ścięgna zginacza i ból przy biernym prostowaniu. Każdy z nich ma czułość 91–97%, ale swoistość tylko 51–69% wobec innych zakażeń palca; niezależnymi czynnikami prognostycznymi zakażenia pochewki są tkliwość pochewki, ból przy biernym prostowaniu i objawy trwające krócej niż pięć dni.

  6. Schorzenie

    Obrzęk limfatyczny

    Przewlekły obrzęk kończyny spowodowany upośledzonym drenażem limfatycznym, najczęściej po usunięciu węzłów chłonnych lub radioterapii w leczeniu nowotworu.

  7. Leczenie

    Orteza kciuka

    Orteza podtrzymująca podstawę kciuka, noszona w nocy lub podczas cięższych czynności. W badaniu z randomizacją indywidualna orteza nie dała różnicy po miesiącu, ale zmniejszyła ból i niesprawność po roku; sztywna orteza obejmująca oba stawy kciuka była jedynym leczeniem nieoperacyjnym z wyraźną korzyścią średnioterminową w przeglądzie 22 badań.

  8. Leczenie

    Orteza palca

    Niewielka szyna podtrzymująca bolesny staw palca, wykonana na miarę lub gotowa, często noszona w nocy. W chorobie zwyrodnieniowej stawu najbliżej paznokcia niewielkie badania wskazują, że szynowanie nocne może zmniejszać ból; brakuje badań z randomizacją.

  9. Leczenie

    Orteza ruchu względnego

    Szyna na palce utrzymująca operowany palec w 15–20° przeprostu w stawie śródręczno-paliczkowym względem sąsiednich, nieuszkodzonych palców; przenosi siłę prostowników z dala od miejsca szwu przez łącznice ścięgniste i umożliwia wczesny chroniony ruch czynny.

  10. Leczenie

    Osocze bogatopłytkowe (PRP)

    Koncentrat własnych płytek krwi pacjenta uzyskany przez odwirowanie próbki krwi, wstrzykiwany do stawu lub ścięgna w nadziei na pobudzenie gojenia. W artrozie podstawy kciuka pojedyncze wstrzyknięcie nie dało lepszego wyniku niż placebo z soli fizjologicznej po sześciu miesiącach w podwójnie zaślepionym badaniu z randomizacją; zbiorcze analizy nie wykazują przewagi nad kortykosteroidem.

  11. Schorzenie

    Osteofit

    Kostna narośl na brzegu stawu, powstająca w chorobie zwyrodnieniowej. W stawie międzypaliczkowym dalszym osteofity tworzą guzki Heberdena i prawdopodobnie sprzyjają powstawaniu torbieli śluzowych; zwykle usuwa się je kleszczami kostnymi podczas wycięcia torbieli śluzowej.

  12. Zabieg

    Osteotomia wyprostna pierwszej kości śródręcza

    Osteotomia u podstawy pierwszej kości śródręcza, wywodząca się z osteotomii podstawy opisanej przez Wilsona, która ustawia kość śródręcza w wyproście i przenosi obciążenie z zużytej dłoniowej części stawu na grzbietową. Rozważana we wczesnej artrozie podstawy kciuka; dane zbiorcze wskazują na zmniejszenie bólu bez poprawy siły chwytu.

P

  1. Schorzenie

    Palec trzaskający

    Stan, w którym palec lub kciuk przeskakuje, klika lub blokuje się podczas zginania, ponieważ ścięgno zginacza nie przesuwa się swobodnie przez pogrubiały pierwszy troczek (A1) u podstawy palca. Częsty po pięćdziesiątym roku życia i u osób z cukrzycą.

  2. Anatomia

    Pasma boczne aparatu wyprostnego

    Parzyste pasma aparatu wyprostnego biegnące po obu stronach stawu międzypaliczkowego bliższego i łączące się dystalnie w ścięgno końcowe nad stawem międzypaliczkowym dalszym.

  3. Anatomia

    Pasma Büngnera

    Podłużne kolumny proliferujących komórek Schwanna, które wypełniają puste cewki śródnerwia w dystalnym kikucie nerwu po zwyrodnieniu Wallera i prowadzą regenerujące aksony z powrotem do ich celów. Ich zdolność wspierania wzrostu jest ograniczona w czasie, co jest jedną z przyczyn gorszych wyników opóźnionej rekonstrukcji nerwu.

  4. Anatomia

    Pasmo boczne (Dupuytren)

    Patologiczne pasmo wywodzące się z blaszki bocznej palca; przemieszcza pęczek naczyniowo-nerwowy palca przyśrodkowo — mniej wyraźnie niż pasmo spiralne, lecz w stopniu istotnym operacyjnie.

  5. Anatomia

    Pasmo centralne (Dupuytren)

    Dystalne, pośrodkowe przedłużenie pasma przedścięgnowego do palca; wywołuje przykurcz stawu międzypaliczkowego bliższego bez przemieszczenia pęczka naczyniowo-nerwowego.

  6. Anatomia

    Pasmo centralne aparatu wyprostnego

    Środkowa część aparatu wyprostnego palca nad stawem międzypaliczkowym bliższym, przyczepiająca się do grzbietowej podstawy paliczka środkowego. Jej uszkodzenie prowadzi do deformacji butonierkowatej.

  7. Anatomia

    Pasmo odwodziciela palca małego

    Patologiczne pasmo położone łokciowo od pęczka naczyniowo-nerwowego palca małego, wywodzące się z jednostki mięśniowo-ścięgnistej odwodziciela palca małego. Przyczynia się do przykurczu stawu międzypaliczkowego bliższego palca małego, nie naruszając promieniowych struktur naczyniowo-nerwowych.

  8. Anatomia

    Pasmo przedścięgnowe

    Patologiczne pasmo wywodzące się z włókien przedścięgnowych rozcięgna dłoniowego; wywołuje przykurcz stawu śródręczno-paliczkowego. Nie przemieszcza pęczka naczyniowo-nerwowego palca. Wzorzec pasma najwyraźniej wskazany do przezskórnej aponeurotomii igłowej.

  9. Anatomia

    Pasmo spiralne

    Patologiczne pasmo w chorobie Dupuytrena powstające z fuzji pasma przedścięgnowego, anatomicznych elementów spiralnych powięzi, blaszki bocznej palca i więzadła Graysona. Jego skurcz przyciąga pęczek naczyniowo-nerwowy dłoniowo, centralnie i proksymalnie — fundamentalna pułapka chirurgiczna w obrębie paliczka bliższego i strefy palmodigitalnej (McFarlane RM, 1974).

  10. Anatomia

    Pasmo strzałkowe

    Poprzeczna struktura włóknista na wysokości stawu śródręczno-paliczkowego, centralizująca ścięgno prostownika wspólnego palców nad główką kości śródręcza. Jej uszkodzenie powoduje łokciowe podwichnięcie ścięgna.

  11. Anatomia

    Pasmo zanaczyniowe (retrowaskularne)

    Patologiczne pasmo w chorobie Dupuytrena biegnące grzbietowo (zanaczyniowo) do pęczka naczyniowo-nerwowego palca. Samo nie zgina stawu międzypaliczkowego bliższego, ale jego pozostawienie uniemożliwia pełną korekcję tego stawu i jest typową przyczyną nawrotu; wraz z pasmem bocznym odpowiada za przykurcz stawu międzypaliczkowego dalszego. Pasmo najczęściej przeoczane podczas pierwszej operacji.

  12. Anatomia

    Perforator

    Naczynie tętnicze przeszywające powięź głęboką, zaopatrujące skórę i tkankę podskórną; ma swoje źródło w głębokiej tętnicy mięśniowej, septalnej lub bezpośredniej.

  13. Anatomia

    Pęczek naczyniowo-nerwowy

    Wiązka nerwu palcowego właściwego i tętnicy palcowej biegnąca po obu stronach palca, głęboko do więzadła Graysona. W prawidłowej anatomii leży bocznie i grzbietowo do pochewki ścięgnistej zginaczy. Może być przemieszczony dłoniowo, centralnie i proksymalnie przez pasmo spiralne w chorobie Dupuytrena — fundamentalna struktura ryzyka podczas fasciektomii i przeciwwskazanie do ślepej aponeurotomii igłowej w tym segmencie.

  14. Leczenie EN

    Phentolamine

    A medicine that reverses the narrowing of blood vessels caused by adrenaline. If a finger stays pale after an injection of local anaesthetic with adrenaline, phentolamine injected at the same site helps its colour return sooner. In a large prospective series of hand surgery with adrenaline it was never needed.

  15. Anatomia

    Pierwszy przedział prostowników

    Kostno-włóknisty kanał nad wyrostkiem rylcowatym kości promieniowej, przez który pod troczkiem prostowników przebiegają ścięgna mięśnia odwodziciela długiego kciuka i prostownika krótkiego kciuka. U wielu osób, częściej w chorobie de Quervaina, przegroda dzieli go całkowicie lub częściowo, a ścięgno odwodziciela ma często kilka pasm — co ma znaczenie przy wstrzyknięciu i odbarczeniu.

  16. Zabieg

    Płat ALT

    Uniwersalny płat tkanek miękkich z bocznej strony uda, unaczyniony przez gałąź zstępującą tętnicy okalającej udo bocznej. Najbardziej elastyczny płat roboczy współczesnej rekonstrukcji.

  17. Zabieg

    Płat DIEP

    Skóra i tkanka podskórna z dolnego brzucha pobrana na perforatorze tętnicy nadbrzusznej dolnej głębokiej do rekonstrukcji piersi, bez pobierania mięśnia prostego brzucha. Standard rekonstrukcji piersi własnymi tkankami pacjentki.

  18. Zabieg

    Płat kostno-skórny

    Płat złożony obejmujący segment kości i wyspę skórną unaczynione wspólną szypułą; umożliwia jednoczesną rekonstrukcję ubytków kostnych i pokrycia tkanek miękkich.

  19. Zabieg

    Płat miejscowy

    Fragment skóry z tkanką podskórną przesuwany z sąsiedztwa rany w celu jej pokrycia, pozostający na własnym ukrwieniu. Ponieważ skóra pochodzi z tej samej okolicy, jej barwa i grubość dobrze pasują. Częste typy to płaty przesunięte, rotacyjne i transpozycyjne.

  20. Zabieg

    Płat perforatorowy

    Płat skórny lub powięziowo-skórny pobrany na pojedynczym perforatorze, bez konieczności uszkodzenia mięśnia źródłowego.

  21. Zabieg

    Płat powięziowo-skórny

    Płat złożony ze skóry, tkanki podskórnej i powięzi głębokiej, zaopatrywany przez perforatory powięziowo-skórne.

  22. Zabieg

    Płat SCIP

    Cienki płat skóry z okolicy pachwinowej pobrany na perforatorze powierzchownej tętnicy okalającej biodro w technice supermikrochirurgicznej, z blizną miejsca dawczego ukrytą w linii bikini. Opisany przez Koshimę w 2004 r.

  23. Zabieg

    Płat uszypułowany

    Płat tkanek przeniesiony do sąsiedniego miejsca z zachowaniem stałego połączenia z pierwotnym ukrwieniem; w odróżnieniu od wolnego płata, którego szypuła jest dzielona i zespalana w miejscu biorczym.

  24. Leczenie

    Płat z kłykcia przyśrodkowego kości udowej

    Wolny, unaczyniony płat korowo-okostnowy z kłykcia przyśrodkowego kości udowej, zespalany z naczyniami biorczymi w okolicy nadgarstka, stosowany do rekonstrukcji braku zrostu bieguna bliższego kości łódeczkowatej z martwicą jałową.

  25. Zabieg

    Płat z przedramienia

    Cienki, plastyczny płat skóry z przedniej powierzchni przedramienia pobrany na tętnicy promieniowej. Standard rekonstrukcji wewnątrzustnej; główną wadą jest widoczna blizna miejsca dawczego.

  26. Leczenie

    Płytka dłoniowa z blokowaniem kątowym

    Płytka zakładana na dłoniową powierzchnię dalszego końca kości promieniowej z dostępu przedniego, ze śrubami blokowanymi w płytce pod stałym kątem, podpierającymi powierzchnię stawową. Umożliwia wczesny ruch; typowe powikłania to podrażnienie lub zerwanie ścięgien zginaczy przy płytce położonej zbyt dystalnie oraz uszkodzenie ścięgien prostowników przez zbyt długie śruby.

  27. Anatomia

    Płytka nerwowo-mięśniowa (płytka końcowa)

    Złącze nerwowo-mięśniowe, w którym zakończenie aksonu ruchowego styka się z włóknem mięśniowym. Po odnerwieniu płytka może zachować integralność przez około rok, lecz postępujące włóknienie mięśnia sprawia, że czynnościowa reinerwacja jest mało prawdopodobna po 12–18 miesiącach — okno czasowe, które uzasadnia wczesny szew nerwu i transfery nerwowe.

  28. Anatomia

    Podmaziówkowa tkanka łączna (SSCT)

    Warstwa tkanki łącznej otaczająca ścięgna zginaczy w kanale nadgarstka, stanowiąca powierzchnię ślizgową między nimi. Niezapalne pogrubienie i włóknienie SSCT jest dominującym znaleziskiem histopatologicznym w idiopatycznym zespole cieśni nadgarstka, z proliferacją naczyniową, zwiększoną depozycją kolagenu typu III i podwyższoną ekspresją receptora TGF-β.

  29. Zabieg

    Podwójna osteosynteza śrubowa

    Zespolenie złamania lub stawu rzekomego kości łódeczkowatej dwiema równoległymi śrubami kompresyjnymi bez głów, zapewniające stabilność rotacyjną; proponowane w wybranych niestabilnych złamaniach i w operacjach rewizyjnych.

  30. Badanie

    Potencjały fibrylacyjne

    Samoistne wyładowania elektryczne pojedynczych odnerwionych włókien mięśniowych rejestrowane w elektromiografii igłowej. Pojawiają się od jednego do czterech tygodni po aksonalnym uszkodzeniu nerwu, później przy uszkodzeniach proksymalnych, a ich amplituda maleje w ciągu kolejnego roku, co pomaga datować uszkodzenie o nieznanym czasie powstania.

  31. Zabieg

    Przeniesienie palucha na rękę

    Mikrochirurgiczna rekonstrukcja kciuka przez przeniesienie palucha lub jego części z drugiej stopy pacjenta wraz z jego unaczynieniem i unerwieniem.

  32. Leczenie

    Przeszczep „firebreak” (przeszczep przeciwnawrotowy Huestona)

    Przeszczep skóry pełnej grubości wszywany podczas pierwotnej fasciektomii na wysokości fałdu zgięciowego, mający przerwać postęp choroby pasm. Koncepcja Huestona z 1984 r. Randomizowane badanie Ullaha z 2009 r. nie wykazało istotnej różnicy w nawrotach między przeszczepem „firebreak” a zamknięciem plastyką Z po 36 miesiącach; nie jest współczesnym standardem przy pierwotnej fasciektomii.

  33. Leczenie

    Przeszczep nerwu (autogenny)

    Odcinek nerwu czuciowego, którego utrata jest akceptowalna — najczęściej nerwu łydkowego — wszczepiony jako jeden lub kilka odwróconych kabli w celu pomostowania ubytku, którego nie da się zamknąć bez napięcia. Przeszczepy międzypęczkowe Millesiego wykazały przewagę nad szwem pod napięciem; pozostaje standardem w nerwach ruchowych i mieszanych, uszkodzeniach proksymalnych i ubytkach powyżej 3 cm, kosztem drętwienia w miejscu pobrania.

  34. Zabieg

    Przeszczep skóry

    Cienka warstwa skóry pobrana z jednej części ciała i nałożona na ranę w innej; przeżywa początkowo dzięki ukrwieniu plazmatycznemu z dna rany, zanim wrosną w nią naczynia biorcy.

  35. Zabieg

    Przeszczep skóry pełnej grubości

    Przeszczep obejmujący cały naskórek i skórę właściwą, pobierany z miejsca dawczego, które następnie zszywa się bezpośrednio — sprzed lub zza ucha, znad obojczyka, z wewnętrznej strony ramienia lub z pachwiny. Mało się obkurcza i dobrze dopasowuje do skóry twarzy, ale wymaga dobrze ukrwionego dna rany i unieruchamiającego opatrunku uciskowego.

  36. Zabieg

    Przeszczep skóry pośredniej grubości

    Przeszczep obejmujący naskórek i część skóry właściwej, pobierany dermatomem z miejsca dawczego (zwykle z uda), które goi się samoistnie pod opatrunkiem. Przyjmuje się pewniej i pokrywa większe rany niż przeszczep pełnej grubości, ale bardziej się obkurcza i jest jaśniejszy i bardziej błyszczący niż otaczająca skóra.

  37. Leczenie

    Przetworzony allogeniczny przeszczep nerwu (allograft bezkomórkowy)

    Odkomórkowiony odcinek nerwu ze zwłok ludzkich, zachowujący błonę podstawną i architekturę śródnerwia, stosowany jako gotowy materiał do pomostowania ubytku nerwu bez obciążenia miejsca dawczego. Badania z randomizacją i rejestry wskazują na lepszy powrót czucia niż w pustych konduitach i wyniki porównywalne z przeszczepem autogennym w krótkich ubytkach; górna granica długości i rola w nerwach ruchowych pozostają przedmiotem dyskusji.

  38. Schorzenie

    Przykurcz bliznowaty

    Obkurczenie tkanki bliznowatej, które napina otaczającą skórę, a gdy blizna przebiega przez staw, może ograniczać ruch. Częste po oparzeniach.

  39. Schorzenie

    Przykurcz Dupuytrena

    Utrwalone zgięciowe ustawienie stawów palców wywołane patologicznymi pasmami powstającymi w rozcięgnie dłoniowym — kliniczne stadium końcowe choroby Dupuytrena. Termin odnosi się do fenotypu przykurczu, w odróżnieniu od choroby jako całości, obejmującej także poprzedzające przykurcz fazy guzkowe.

R

  1. Schorzenie

    Rak kolczystokomórkowy

    Drugi co do częstości nowotwór skóry, wywodzący się z keratynocytów naskórka. Rośnie szybciej niż rak podstawnokomórkowy i w niewielkim odsetku przypadków daje przerzuty do węzłów chłonnych, zwłaszcza gdy jest duży, gruby, umiejscowiony na uchu lub wardze albo u osób z obniżoną odpornością. Większość jest wyleczalna przez wycięcie.

  2. Schorzenie

    Rak podstawnokomórkowy

    Najczęstszy nowotwór skóry, wywodzący się z komórek warstwy podstawnej naskórka. Rośnie powoli, powstaje głównie wskutek ekspozycji na słońce i bardzo rzadko daje przerzuty, ale nieleczony nacieka okoliczne tkanki. Zwykle wyleczalny przez wycięcie z marginesem zdrowej skóry.

  3. Zabieg

    Reanimacja mięśniowa twarzy

    Chirurgiczne odtworzenie czynnego ruchu twarzy — przede wszystkim uśmiechu — u pacjentów z porażeniem nerwu twarzowego trwającym ponad rok. Standardową techniką jest wolny przeszczep mięśnia smukłego z reinerwacją.

  4. Leczenie

    Reedukacja czucia

    Program stopniowanych ćwiczeń dotykowych, rozpoczynany wcześnie lub późno po szwie nerwu, który uczy korę mózgową na nowo interpretować zmienione bodźce z reinerwowanej ręki. Sformalizowany przez Dellona, Curtisa i Edgertona w 1974 r.; natychmiastowa reedukacja ze sprzężeniem zwrotnym słuchowo-dotykowym poprawiła gnozję dotykową w badaniu z randomizacją, a dowody na skuteczność programów konwencjonalnych pozostają ograniczone.

  5. Leczenie

    Rekonstrukcja więzadła z interpozycją ścięgna (LRTI)

    Uzupełnienie trapezektomii, w którym pasmo ścięgna z przedramienia tworzy zawieszenie dla pierwszej kości śródręcza i wypełnia przestrzeń po usuniętej kości. Badania zebrane w przeglądzie Cochrane z 2026 r. pokazują, że nie zmienia to bólu, funkcji ani liczby powikłań w porównaniu z samą trapezektomią; powikłania około 19 na 100 wobec 10 na 100.

  6. Zabieg

    Replantacja

    Mikrochirurgiczne przyłączenie z powrotem całkowicie amputowanego fragmentu ciała pacjenta poprzez zespolenie tętnic, żył i — gdy to możliwe — nerwów.

  7. Schorzenie

    Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)

    Przewlekła zapalna choroba błony maziowej stawów, często obejmująca drobne stawy rąk, w tym stawy śródręczno-paliczkowe. Nieleczona może niszczyć stawy i powodować zniekształcenia, na przykład zsuwanie się palców w stronę palca małego. Rozpoznaje ją i leczy reumatolog; leki modyfikujące przebieg choroby włącza się wcześnie.

  8. Anatomia

    Rozcięgno dłoniowe

    Trójkątna struktura włóknista położona tuż pod skórą dłoni, łącząca się proksymalnie ze ścięgnem mięśnia dłoniowego długiego, dystalnie rozdzielająca się na pasma przedścięgnowe biegnące do podstaw palców. Zbudowana z włókien podłużnych (pasma przedścięgnowe) i poprzecznych (włókna poprzeczne Skooga). Miejsce patologii choroby Dupuytrena.

S

  1. Miara wyniku

    Skala MRC (Medical Research Council)

    Skale Medical Research Council służące do oceny powrotu funkcji po szwie nerwu: siła mięśniowa od M0 (brak skurczu) do M5 (prawidłowa) oraz czucie od S0 (brak) do S4 (pełny powrót), przy czym S3 oznacza powrót czucia bólu powierzchownego i dotyku bez nadwrażliwości. W badaniach wyników zadowalający powrót funkcji definiuje się umownie jako M4–M5 i S3+–S4.

  2. Miara wyniku

    Skala PRWE

    Zwalidowany kwestionariusz wypełniany przez pacjenta, złożony z 15 pytań, oceniający ból i funkcję nadgarstka w skali 0–100, w której niższy wynik oznacza lepszy stan. Pierwszorzędowa miara wyniku w badaniu SWIFFT.

  3. Miara wyniku

    Skala URAM

    Unité Rhumatologique des Affections de la Main — 9-punktowa, swoista dla choroby Dupuytrena skala oceny funkcji ręki zgłaszanej przez pacjenta, opracowana i zwalidowana przez Beaudreuila i wsp. (Arthritis Care and Research 2011). Narzędzie oceny wyników preferowane przez FESSH; minimalna klinicznie istotna różnica wynosi 2,9 punktu.

  4. Anatomia

    Spiralna blaszka dłoniowo-palcowa

    Ciągła, spiralnie skręcona struktura łącząca powięź dłoniową i palcową na wysokości połączenia dłoniowo-palcowego, opisana przez Malsagovą, Zwanenburga i Werkera w Journal of Hand Surgery (European Volume) w 2019 r. Uściśla klasyczny odcinkowy opis powięzi dłoniowo-palcowej i wyjaśnia, dlaczego pęczki naczyniowo-nerwowe mogą być przemieszczane do linii pośrodkowej palca przez pasmo spiralne.

  5. Anatomia

    Staw łódeczkowato-czworoboczny (STT)

    Staw między kością łódeczkowatą a kośćmi czworoboczną większą i czworoboczną mniejszą, położony bezpośrednio proksymalnie od stawu u podstawy kciuka. Zmiany zwyrodnieniowe w tym stawie, same lub razem ze stawem nadgarstkowo-śródręcznym kciuka, tradycyjnie przemawiają za trapezektomią, która usuwa kość czworoboczną większą z obu stawów; nowsze serie opisują jednak dobre wyniki endoprotezoplastyki u wybranych chorych.

  6. Anatomia

    Staw międzypaliczkowy bliższy

    Środkowy staw palca (staw PIP), między paliczkiem bliższym a środkowym. Umożliwia zginanie palca w połowie jego długości; w chorobie zwyrodnieniowej powstają przy nim guzki Boucharda.

  7. Anatomia

    Staw międzypaliczkowy dalszy

    Staw palca położony najbliżej paznokcia (staw DIP). Najczęściej ze wszystkich stawów ręki zajmuje go choroba zwyrodnieniowa; przy nim powstają guzki Heberdena.

  8. Anatomia

    Staw promieniowo-łokciowy dalszy

    Staw obrotowy między głową kości łokciowej a wcięciem łokciowym dalszej nasady kości promieniowej, umożliwiający ruchy obrotowe przedramienia. Stabilizują go głównie więzadła promieniowo-łokciowe kompleksu chrząstki trójkątnej (TFCC). Po złamaniu dalszego końca kości promieniowej jego stabilność ocenia się po zespoleniu kości promieniowej.

  9. Miara wyniku

    Staw rzekomy (brak zrostu kostnego)

    Brak zrośnięcia się końców kości po złamaniu lub po operacji usztywnienia stawu. Po usztywnieniu stawu palca nie zawsze powoduje ból; bolesny brak zrostu może wymagać ponownej operacji.

  10. Anatomia

    Staw śródręczno-paliczkowy

    Staw u nasady palca, między kością śródręcza a pierwszym członem palca — „kostka” widoczna przy zaciśniętej pięści. Pozwala zginać i prostować palec u nasady oraz rozsuwać palce.

  11. Anatomia

    Strefa serpentyny

    Strefa zagrożenia pęczka naczyniowo-nerwowego palca w przykurczu Dupuytrena, opisana przez Maceya i Thomasa (Journal of Hand and Microsurgery, 2018): pasmo spiralne przemieszcza pęczek ku linii pośrodkowej i bliżej skóry. Wskazówka do planowania cięcia w fasciektomii ograniczonej.

  12. Zabieg

    Supermikrochirurgia

    Mikrochirurgia operująca na naczyniach o średnicy poniżej 0,8 mm, wymagająca powiększenia 25-40× i szwów grubości 11-0 lub 12-0.

  13. Zabieg

    Szerokie wycięcie miejscowe

    Druga operacja po rozpoznaniu czerniaka: wycięcie zmierzonego marginesu prawidłowo wyglądającej skóry i tkanki podskórnej wokół blizny po biopsji, do powięzi, aby usunąć ewentualne pozostałe komórki nowotworu. Szerokość marginesu (5 mm–2 cm) zależy od grubości według Breslowa.

  14. Anatomia

    Szypuła naczyniowa

    Tętnica i jedna lub dwie towarzyszące żyły zaopatrujące i drenujące dany płat tkanek; w wolnym płacie szypuła jest odcinana od dawcy i zespalana z naczyniami biorczymi.

Ś

  1. Anatomia

    Śródnerwie

    Najgłębsza warstwa łącznotkankowa nerwu obwodowego, otaczająca każdy akson wraz z jego komórkami Schwanna wewnątrz pęczka ograniczonego onerwiem. Cewka śródnerwia prowadzi regenerujące aksony z powrotem do pierwotnych celów; jej zachowanie odróżnia uszkodzenie II stopnia (z pełnym powrotem funkcji) od uszkodzenia III stopnia.

T

  1. Zabieg

    Technika M-Tang

    Cztero- lub sześciopasmowa technika szwu rdzeniowego w pierwotnym szyciu ścięgien zginaczy, sformalizowana przez Tanga JB. Łączy odpowiednią długość chwytu (0,7–1 cm w każdym końcu ścięgna), umiarkowane napięcie kalibrowane do lekkiego zgrubienia w miejscu szwu, chwyty blokujące zamiast prostych oraz obwodowy szew materacowy nadścięgnowy.

  2. Zabieg EN

    Tendon transfer

    An operation that restores a lost movement by moving a working tendon, with its muscle, to take over the job of one that no longer works. The tension of the transfer is set during the operation. Under WALANT the patient can move the hand before the skin is closed, so the surgeon can check and adjust it.

  3. Zabieg

    Tenoliza

    Chirurgiczne uwolnienie zrostów okołościęgnistych, gdy dojrzała tkanka bliznowata unieruchamia wcześniej zszyte lub przeszczepione ścięgno w pochewce. Wskazana, gdy czynny zakres ruchu jest ograniczony mimo pełnego ruchu biernego co najmniej sześć miesięcy po pierwotnym zszyciu, i tylko gdy szew ścięgna jest zachowany.

  4. Leczenie

    Terapia silikonowa

    Silikon stosowany w postaci żelu lub samoprzylepnego plastra, aby spłaszczyć i zmiękczyć uniesione blizny oraz zmniejszyć ich zaczerwienienie. Powszechnie stosowana nieoperacyjna metoda leczenia blizn pierwszego wyboru.

  5. Badanie

    Test Allena

    Przyłóżkowy test krążenia obocznego ręki: pacjent zaciska pięść, badający uciska obie tętnice nadgarstka, ręka zostaje otwarta i jedna tętnica zwolniona; powrót zabarwienia w ciągu kilku sekund (klasycznie sześciu, w teście zmodyfikowanym dziewięciu) świadczy o dobrym przepływie. Stosowany przed pobraniem tętnicy promieniowej; jego czułość wobec badania dopplerowskiego jest umiarkowana, więc wynik dodatni wymaga badania duplex.

  6. Badanie

    Test balotowania księżycowato-trójgraniastego (test Reagana)

    Test Reagana w uszkodzeniu więzadła księżycowato-trójgraniastego: badający stabilizuje jedną ręką kość księżycowatą, a drugą przesuwa kość trójgraniastą wraz z grochowatą grzbietowo i dłoniowo; ból, trzeszczenie lub nadmierna wiotkość oznaczają wynik dodatni. Wobec artroskopii czułość wynosi około 64%, a swoistość 44%. Test ścinania Kleinmana obciąża ten sam staw, przesuwając kość grochowatą grzbietowo przy ustabilizowanej kości księżycowatej.

  7. Badanie

    Test Elsona

    Przyłóżkowy test ciągłości pasma centralnego aparatu wyprostnego: pacjent próbuje wyprostować staw międzypaliczkowy bliższy palca zgiętego przez krawędź stołu; deficyt wyprostu lub sztywny staw międzypaliczkowy dalszy wskazuje na uszkodzenie pasma centralnego.

  8. Badanie

    Test Finkelsteina

    Test w chorobie de Quervaina: badający chwyta kciuk pacjenta i delikatnie odchyla nadgarstek w stronę łokciową, wywołując ból nad pierwszym przedziałem prostowników. Często nauczana wersja z kciukiem zamkniętym w pięści to test Eichhoffa, bardziej bolesny i częściej dodatni u osób zdrowych.

  9. Badanie

    Test Huestona

    Kliniczny test zaawansowanego przykurczu Dupuytrena. Pacjent kładzie dłoń płasko na stole. Niemożność oparcia całej powierzchni dłoniowej na blacie jest wynikiem dodatnim i klasycznym progiem do rozważenia interwencji operacyjnej (Hueston JT, Med J Aust 1976;2:189).

  10. Badanie

    Test napięcia mięśni wewnętrznych ręki (test Bunnella)

    Test Bunnella oceniający przykurcz mięśni wewnętrznych ręki: porównuje się bierne zgięcie stawu międzypaliczkowego bliższego przy stawie śródręczno-paliczkowym ustawionym w wyproście i w zgięciu. Mniejsze zgięcie przy wyprostowanym stawie śródręczno-paliczkowym wskazuje na napięcie mięśni wewnętrznych, ponieważ wyprost tego stawu rozciąga ścięgna mięśni glistowatych i międzykostnych; odwrotny obraz wskazuje na napięcie prostowników zewnętrznych.

  11. Badanie

    Test Phalena

    Test prowokacyjny dla zespołu cieśni nadgarstka opisany przez George'a Phalena (1966). Pacjent utrzymuje nadgarstek w maksymalnym zgięciu dłoniowym przez 60 sekund; wyzwolenie parestezji w obszarze unerwienia nerwu pośrodkowego stanowi wynik dodatni. *Uwaga rejestru:* „test Phalena” oznacza manewr; „dodatni objaw Phalena” oznacza wyzwolony wynik.

  12. Badanie

    Test przesunięcia kości łódeczkowatej Watsona

    Test Watsona w niestabilności łódeczkowato-księżycowatej: kciuk badającego uciska guzek dłoniowy kości łódeczkowatej, a nadgarstek przechodzi z odchylenia łokciowego do promieniowego; bolesne grzbietowe podwichnięcie kości łódeczkowatej przez brzeg kości promieniowej oznacza wynik dodatni. Bezbolesne podwichnięcie ma jedna trzecia zdrowych, wiotkich nadgarstków, więc rozstrzyga ból; dodatni iloraz wiarygodności wobec artroskopii wynosi około 2,9.

  13. Badanie

    Test scratch collapse

    Test prowokacyjny opisany przez Cheng i Mackinnon w 2008 roku: drapanie skóry nad uciśniętym nerwem powoduje przejściową utratę siły rotacji zewnętrznej barku z oporu. Oryginalna czułość ~64% nie została odtworzona w warunkach zaślepienia; nie zalecany jako jedyne narzędzie diagnostyczne. Polskie piśmiennictwo zachowuje nazwę angielską.

  14. Badanie

    Test synergii prostownika łokciowego nadgarstka (test ECU)

    Test prowokacyjny w zapaleniu ścięgna prostownika łokciowego nadgarstka (Ruland i Hogan, 2008): przy łokciu opartym na stole, przedramieniu w supinacji i wyprostowanych palcach pacjent odwodzi kciuk promieniowo wbrew oporowi; synergistyczny skurcz prostownika łokciowego nadgarstka wywołuje ból po grzbietowo-łokciowej stronie nadgarstka, jeśli jego źródłem jest ścięgno. Test obciąża ścięgno bez obciążania struktur wewnątrzstawowych.

  15. Badanie

    Test ucisku Durkana

    Test prowokacyjny: bezpośredni manualny ucisk na okolicę nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka przez 30 sekund. Wyzwolenie parestezji w obszarze unerwienia nerwu pośrodkowego stanowi wynik dodatni. Obecnie uznawany za bardziej czuły niż test Phalena lub objaw Tinela.

  16. Badanie

    Test uniesienia rąk

    Test prowokacyjny w zespole cieśni nadgarstka opisany przez Ahna w 2001 r.: pacjent unosi obie ręce nad głowę i utrzymuje je w tej pozycji do pojawienia się objawów lub upływu wyznaczonego czasu; parestezje w zakresie nerwu pośrodkowego oznaczają wynik dodatni. W pierwotnej serii czułość wynosiła 75,5%, a swoistość 98,5%; metaanaliza z 2022 r. przypisała mu najwyższy zbiorczy diagnostyczny iloraz szans spośród typowych testów prowokacyjnych.

  17. Badanie

    Test WHAT

    Test nadmiernego zgięcia nadgarstka z odwodzeniem kciuka w chorobie de Quervaina: przy nadgarstku w maksymalnym zgięciu pacjent odwodzi kciuk wbrew oporowi, co odtwarza ból w pierwszym przedziale prostowników. W porównaniu z USG czułość wynosiła 0,99, a swoistość tylko 0,29, dlatego wynik ujemny jest bardziej przydatny niż dodatni; autorzy stosują go też do wykrywania dynamicznej niestabilności ścięgien pierwszego przedziału po odbarczeniu.

  18. Badanie

    Test zgięcia łokcia

    Test prowokacyjny w zespole rowka nerwu łokciowego: łokieć utrzymuje się w pełnym zgięciu (pierwotnie z wyprostowanym nadgarstkiem); parestezje w zakresie nerwu łokciowego w przyjętym czasie oznaczają wynik dodatni. Czułość zależy od protokołu: pierwotnie trzy minuty, w większości badań 30 lub 60 sekund, znacznie mniejsza przy 5–10 sekundach; dodanie ucisku na nerw lub rotacji wewnętrznej ramienia wyraźnie ją zwiększa.

  19. Badanie

    Tkliwość tabakierki anatomicznej

    Tkliwość przy bezpośrednim ucisku zagłębienia po grzbietowo-promieniowej stronie nadgarstka, ograniczonego ścięgnami prostownika długiego i krótkiego kciuka, którego dno tworzy kość łódeczkowata. Tradycyjny objaw kliniczny urazu kości łódeczkowatej.

  20. Schorzenie

    Torbiel galaretowata (ganglion)

    Łagodna torbiel wypełniona gęstym, przejrzystym śluzem, połączona szypułą z sąsiednią torebką stawową lub pochewką ścięgna; jej ściana nie ma prawdziwej wyściółki maziowej. Najczęstszy guzek ręki i nadgarstka; powstaje zwykle na grzbiecie nadgarstka nad więzadłem łódeczkowato-księżycowatym, dłoniowo obok tętnicy promieniowej, z pochewki ścięgien zginaczy palca lub jako torbiel śluzowa przy stawie dalszym. Około połowy ustępuje bez leczenia.

  21. Schorzenie

    Torbiel śluzowa palca

    Ganglion stawu międzypaliczkowego dalszego, położony na grzbiecie palca między stawem a wałem paznokciowym. Wiąże się z chorobą zwyrodnieniową tego stawu i jego osteofitami (guzkami Heberdena), uciskając macierz paznokcia może powodować bruzdę na płytce, a nawraca najrzadziej, gdy podczas wycięcia torbieli oczyszcza się także staw.

  22. Słowniczek EN

    Tourniquet

    An inflatable cuff placed around the upper arm or forearm and pumped up to keep the operating area free of blood, giving the surgeon a clear view. An inflated tourniquet is uncomfortable for an awake person, so it is often combined with a regional block, sedation or a general anaesthetic. WALANT avoids it by using adrenaline instead.

  23. Zabieg

    Transfer nerwowy (neurotyzacja)

    Zespolenie nerwu dawcy lub jego pęczka, którego utrata jest akceptowalna, z dystalnym kikutem uszkodzonego nerwu blisko jego celu, co zamienia uszkodzenie proksymalne w dystalne przy jednym zespoleniu bez napięcia. Stosowany w uszkodzeniach splotu ramiennego i wysokich uszkodzeniach nerwów oraz w oknie reinerwacji ruchowej przy opóźnionym zgłoszeniu; klasyczne przykłady to transfer Oberlina i transfer nerwu międzykostnego przedniego.

  24. Zabieg

    Transfer Oberlina

    Przeniesienie jednego lub dwóch pęczków, stanowiących około 10 procent objętości nerwu łokciowego, bezpośrednio do gałęzi ruchowej mięśnia dwugłowego w celu przywrócenia zgięcia łokcia po wyrwaniu korzeni C5–C6 splotu ramiennego; opisane przez Oberlina w 1994 r. bez istotnej utraty funkcji ręki. Modyfikacja z podwójnym transferem pęczkowym dodaje pęczek nerwu pośrodkowego do gałęzi mięśnia ramiennego.

  25. Zabieg

    Transfer typu supercharged end-to-side (SETS)

    Zespolenie koniec do boku nerwu międzykostnego przedniego z gałęzią ruchową nerwu łokciowego z pozostawieniem uszkodzonego nerwu w ciągłości, opisane przez Barbour i Mackinnon. Przeznaczone dla uszkodzeń aksonotmetycznych II i III stopnia oraz ciężkiego ucisku: ma wzmocnić częściowy powrót funkcji lub „podtrzymać” płytki nerwowo-mięśniowe mięśni własnych ręki do czasu regeneracji aksonów; nie zastępuje szwu przy całkowitym przerwaniu.

  26. Leczenie

    Trapezektomia (usunięcie kości czworobocznej większej)

    Usunięcie kości czworobocznej większej, tak że zużyty staw u podstawy kciuka przestaje istnieć; przestrzeń wypełnia tkanka bliznowata, a kciuk nieznacznie się obniża. Standardowa operacja w bolesnej artrozie podstawy kciuka; dobra ulga w bólu u około czterech na pięć osób po 5–18 latach; siła chwytu szczypcowego nie wraca do normy. Dodanie zawieszenia ze ścięgna nie zmienia wyniku.

  27. Anatomia

    Troczek A1

    Pierwszy z włóknistych troczków utrzymujących ścięgna zginaczy przy kościach palca, położony u podstawy palca nad stawem śródręczno-paliczkowym. To on grubieje w palcu trzaskającym i jest przecinany podczas operacji; troczki A2 i A4 muszą zostać zachowane.

  28. Anatomia

    Troczek mięśni zginaczy

    Złożona struktura więzadłowa na poziomie powierzchni dłoniowej nadgarstka, składająca się z trzech składowych: proksymalnej powięzi przedramienia, środkowego troczka zginaczy oraz dystalnej kontynuacji rozcięgna między mięśniami kłębu a kłębikiem. Troczek zginaczy stanowi część obciążającą w patologii zespołu cieśni nadgarstka.

  29. Anatomia

    Troczek prostowników

    Pasmo grubej tkanki włóknistej na grzbietowej stronie nadgarstka, które przytrzymuje ścięgna prostowników przy kościach i dzieli je na sześć przedziałów. Jego część nad pierwszym przedziałem tworzy strop kanału, który pogrubia się w chorobie de Quervaina i jest nacinany podczas operacyjnego odbarczenia.

  30. Anatomia

    Troczek zginaczy

    Zgrubiała środkowa część troczka mięśni zginaczy, tworząca dach kanału nadgarstka. Rozciąga się od guzka kości łódeczkowatej i grzebienia kości czworobocznej większej promieniowo do kości grochowatej i haczyka kości haczykowatej łokciowo. Jego przecięcie stanowi istotę operacyjnego odbarczenia kanału nadgarstka.

U

  1. Zabieg

    UCTR (przezskórne odbarczenie kanału nadgarstka pod kontrolą ultrasonograficzną)

    Wyłaniająca się minimalnie inwazyjna technika operacyjna, w której troczek zginaczy zostaje przecięty przezskórnie pod kontrolą ultrasonograficzną w czasie rzeczywistym, bez nacięcia otwartego. Istnieje wiele podejść narzędziowych (nóż haczykowaty, sono-narzędzia, technika nitkowa). Wytyczne AAOS z 2024 roku uznają UCTR, ale nie zalecają go ponad standardowe techniki.

  2. Badanie

    Ultrasonografia

    Obrazowanie czasu rzeczywistego z użyciem fal dźwiękowych wysokiej częstotliwości; w zespole cieśni nadgarstka stosowane do pomiaru pola przekroju poprzecznego nerwu pośrodkowego u wejścia do kanału (typowy próg 9 mm²), do identyfikacji wariantów anatomicznych (rozdwojony nerw, przetrwała tętnica pośrodkowa) oraz do prowadzenia iniekcji glikokortykosteroidu lub odbarczenia przezskórnego.

  3. Leczenie

    Unaczyniony przeszczep kostny

    Przeszczep kostny zachowujący ukrwienie dzięki szypule lub zespoleniu mikrochirurgicznemu. W chirurgii kości łódeczkowatej preferowany wobec przeszczepu nieunaczynionego w braku zrostu bieguna bliższego z martwicą jałową.

  4. Zabieg

    Unaczyniony przeszczep tkanek złożonych (VCA)

    Przeszczep złożonej tkanki (np. ręki, twarzy) od dawcy zmarłego, wymagający dożywotniej immunosupresji w celu zapobiegania odrzucaniu. Wykonywany w niewielu wyspecjalizowanych ośrodkach na świecie.

  5. Zabieg

    Unaczyniony przeszczep węzłów chłonnych (VLNT)

    Przeszczep grupy węzłów chłonnych wraz z ich szypułą naczyniową (najczęściej z pachwiny, dołu nadobojczykowego lub sieci większej) do kończyny dotkniętej obrzękiem chłonnym.

  6. Schorzenie

    Uraz okołoksiężycowaty przezłódeczkowy

    Wysokoenergetyczny uraz nadgarstka, w którym dochodzi do złamania kości łódeczkowatej i zwichnięcia pozostałych kości nadgarstka wokół kości księżycowatej; w klasyfikacji Herberta typ B4. Wymaga pilnego nastawienia i leczenia operacyjnego.

  7. Schorzenie

    Uszkodzenie Stenera

    Przemieszczenie zerwanego więzadła pobocznego łokciowego stawu śródręczno-paliczkowego kciuka proksymalnie i powierzchownie od rozcięgna mięśnia przywodziciela, tak że rozcięgno znajduje się między więzadłem a jego przyczepem i bez operacji nie dochodzi do wygojenia. Towarzyszy większości całkowitych zerwań z wyraźną niestabilnością koślawiącą w wyproście; badaniem obrazowym pierwszego wyboru jest USG (zbiorcza czułość 95%, swoistość 94%).

W

  1. Badanie

    Wariancja łokciowa

    Różnica długości między powierzchniami stawowymi dalszego końca kości łokciowej i promieniowej na zdjęciu tylno-przednim w pozycji pośredniej przedramienia; dodatnia, gdy kość łokciowa jest dłuższa, ujemna, gdy krótsza. Po złamaniu dalszego końca kości promieniowej jej wzrost odzwierciedla skrócenie kości promieniowej.

  2. Anatomia

    Wędzidełko ścięgna (vinculum)

    Fałdy krezkowe w obrębie maziówkowej pochewki ścięgien zginaczy, doprowadzające odcinkowe unaczynienie z tętnic palcowych do ścięgien zginaczy. Każde ścięgno otrzymuje zwykle wędzidełko krótkie (przy przyczepie) i wędzidełko długie (bardziej proksymalnie); dokładna anatomia różni się między palcami i między osobami.

  3. Anatomia

    Więzadło Clelanda

    Grzbietowa część powięzi palca, biegnąca między blaszką boczną palca a pochewką ścięgien zginaczy, grzbietowo od pęczka naczyniowo-nerwowego. Zwykle nie bierze udziału w tworzeniu pasm Dupuytrena.

  4. Anatomia

    Więzadło Graysona

    Dłoniowa część powięzi palca, biegnąca między blaszką boczną palca a pochewką ścięgien zginaczy, dłoniowo od pęczka naczyniowo-nerwowego. Bierze udział w tworzeniu pasma spiralnego w chorobie Dupuytrena.

  5. Anatomia

    Więzadło grzbietowo-promieniowe stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka

    Krótkie, grube więzadło po stronie grzbietowo-promieniowej stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka, biegnące od kości czworobocznej większej do podstawy pierwszej kości śródręcza. Należy do grzbietowego kompleksu więzadłowego, który w badaniach histologicznych okazał się najgrubszy i najbogaciej unerwiony; w badaniach z przecinaniem więzadeł było ono ważniejsze dla stabilności niż głębokie więzadło skośne przednie.

  6. Anatomia

    Więzadło łódeczkowato-księżycowate

    Więzadło łączące kość łódeczkowatą z kością księżycowatą w szeregu bliższym nadgarstka; jego gruba część grzbietowa jest głównym stabilizatorem stawu łódeczkowato-księżycowatego. Większość ganglionów grzbietowych nadgarstka wychodzi z torebki nad tym więzadłem, dlatego podczas ich wycięcia zachowuje się jego włókna. Uszkodzenie może prowadzić do niestabilności łódeczkowato-księżycowatej, ocenianej testem Watsona.

  7. Anatomia

    Więzadło pławne (natatory ligament)

    Poprzeczny układ włókien na wysokości dalszej bruzdy dłoniowej, tworzący w stanach patologicznych błonę międzypalcową. W chorobie Dupuytrena może tworzyć pasmo pławne, przyczyniając się do przykurczu przestrzeni międzypalcowej.

  8. Anatomia

    Więzadło skośne przednie (więzadło „dziobowe”)

    Dłoniowe więzadło stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka, przyczepiające się do dłoniowego „dzioba” podstawy pierwszej kości śródręcza. Pellegrini wiązał jego odczepienie z zużyciem dłoniowej części powierzchni stawowej, typowym w artrozie podstawy kciuka; inne badania opisują je jako cienkie i podobne do torebki, a testy robotyczne wskazują na współdziałanie z więzadłem grzbietowo-promieniowym.

  9. Anatomia

    Włókna przedścięgnowe rozcięgna dłoniowego (pasmo prawidłowe)

    Podłużne zagęszczenie rozcięgna dłoniowego nad każdym ścięgnem zginacza palca, biegnące od szczytu rozcięgna do paliczka bliższego. Prawidłowa struktura, która po pogrubieniu staje się patologicznym pasmem przedścięgnowym.

  10. Zabieg

    Wolny płat

    Fragment tkanek przeniesiony z miejsca dawczego do miejsca biorczego wraz z własną szypułą naczyniową, który po przemieszczeniu zespala się mikrochirurgicznie z naczyniami biorczymi.

  11. Zabieg

    Wolny płat strzałkowy

    Wolny płat unaczyniony z kości strzałkowej, pobierany na tętnicy strzałkowej, najczęściej stosowany do rekonstrukcji żuchwy.

  12. Leczenie

    Wstrzyknięcie kortykosteroidu

    Wstrzyknięcie leku steroidowego do zmienionej zapalnie lub pogrubiałej struktury — pochewki ścięgna, stawu lub uwypuklonej blizny — w celu zmniejszenia obrzęku i bólu. Stosowane w palcu trzaskającym i zespole cieśni nadgarstka oraz do spłaszczania blizn przerostowych i bliznowców.

  13. Zabieg

    Wycięcie szeregu bliższego nadgarstka

    Operacja ratująca ruchomość w zaawansowanej artrozie nadgarstka, w której usuwa się kości łódeczkowatą, księżycowatą i trójgraniastą, tak aby kość główkowata stawowała z dołem księżycowatym kości promieniowej.

  14. Miara wyniku

    Wyniki raportowane przez pacjenta

    Standaryzowane kwestionariusze służące do oceny wyników leczenia z perspektywy pacjenta. W chorobie Dupuytrena najczęściej walidowane narzędzia to skala URAM (9-pozycyjna, przeznaczona dla choroby Dupuytrena, preferowana przez FESSH), DASH/QuickDASH (ogólna kończyny górnej, mniej czuła dla Dupuytrena) oraz Michigan Hand Questionnaire (63-pozycyjny, sześć domen).

Z

  1. Zabieg

    Z-plastyka

    Technika chirurgiczna, która zmienia przebieg blizny na zygzakowaty, aby zmniejszyć napięcie, poprawić ruchomość i uczynić bliznę mniej widoczną.

  2. Słowniczek

    Zanik mięśni kłębu kciuka

    Widoczne ścieńczenie i wyszczuplenie wyniosłości mięśniowej u promieniowej podstawy dłoni z powodu odnerwienia mięśni kłębu unerwianych przez nerw pośrodkowy. Późny objaw zaawansowanego zespołu cieśni nadgarstka, wymagający pilnej dekompresji, ale z gorszym rokowaniem dla pełnego powrotu siły mięśniowej.

  3. Zabieg

    Zespolenie limfatyczno-żylne (LVA)

    Supermikrochirurgiczne połączenie naczynia chłonnego z sąsiednią żyłką podskórną, umożliwiające bezpośredni odpływ chłonki do układu żylnego.

  4. Zabieg

    Zespolenie mikronaczyniowe

    Połączenie naczyń krwionośnych o średnicy poniżej 3 mm wykonane pod mikroskopem operacyjnym przy użyciu szwów grubości 9-0 do 11-0.

  5. Schorzenie

    Zespół cieśni nadgarstka

    Neuropatia uciskowa nerwu pośrodkowego na poziomie nadgarstka, najczęstsza neuropatia uwięźnięcia. Manifestuje się nocnymi parestezjami w obszarze unerwienia nerwu pośrodkowego, dodatnimi testami prowokacyjnymi oraz — w postaci zaawansowanej — utrwalonym deficytem czucia i zanikiem mięśni kłębu kciuka. ICD-10: G56.0.

  6. Schorzenie

    Zespół mięśnia nawrotnego obłego

    Ucisk nerwu pośrodkowego w proksymalnej części przedramienia — na poziomie *lacertus fibrosus*, między głowami mięśnia nawrotnego obłego lub w obrębie łuku proksymalnego mięśnia zginacza powierzchownego palców. Powoduje wysokie objawy ze strony nerwu pośrodkowego, mogące imitować zespół cieśni nadgarstka, ale typowo z dziennym bólem przedramienia i tkliwością nad mięśniem nawrotnym obłym.

  7. Schorzenie

    Zespół rowka nerwu łokciowego

    Ucisk nerwu łokciowego na poziomie łokcia w obrębie kanału łokciowego. Druga co do częstości neuropatia uwięźnięcia kończyny górnej po zespole cieśni nadgarstka. Manifestuje się parestezjami w obrębie palca małego i łokciowej połowy palca serdecznego oraz osłabieniem mięśni wewnętrznych dłoni.

  8. Schorzenie

    Zespół Wartenberga

    Ucisk gałęzi powierzchownej nerwu promieniowego na przedramieniu, powodujący piekący ból, mrowienie lub drętwienie grzbietu kciuka i ręki, nasilające się przy ruchach nadgarstka. Może współistnieć z chorobą de Quervaina i powinien zostać rozpoznany przed odbarczeniem pierwszego przedziału prostowników. Należy go odróżnić od objawu Wartenberga w porażeniu nerwu łokciowego.

  9. Słowniczek

    Zjawisko podwójnego ucisku

    Współistniejący ucisk tego samego nerwu na dwóch odrębnych poziomach anatomicznych (np. radikulopatia szyjna plus ucisk w kanale nadgarstka), wytwarzający addytywne objawy. Po raz pierwszy opisane przez Uptona i McComasa w 1973 roku. Diagnostycznie istotne, ponieważ leczenie tylko jednego z poziomów ucisku może nie przynieść pełnej ulgi.

  10. Leczenie

    Znieczulenie WALANT

    Wide Awake Local Anaesthesia No Tourniquet — lokalne znieczulenie nasiękowe lidokainą z adrenaliną (typowo 1% lidokaina + adrenalina 1:100 000) bez opaski uciskowej. Pacjent pozostaje przytomny i komunikuje się śródoperacyjnie, dostarczając informację zwrotną o bliskości nerwu i ścięgna. Popularyzowane przez Lalonde'a dla chirurgii ręki; bezpieczne przy odpowiedniej technice (Lalonde 2005, Nelson 2010).

  11. Schorzenie

    Zwężające zapalenie pochewki ścięgnistej

    Medyczna nazwa palca trzaskającego: zwężenie kanału ścięgna zginacza na poziomie troczka A1, przez co ścięgno przeskakuje. Wbrew nazwie w badaniu histologicznym stan zapalny jest niewielki; troczek ulega przebudowie włóknisto-chrzęstnej. Tym samym terminem określa się chorobę de Quervaina na poziomie nadgarstka.

  12. Schorzenie

    Zwyrodnienie Wallera (degeneracja walleriańska)

    Zaprogramowany rozpad aksonu i jego mieliny dystalnie od uszkodzenia, które przerwało akson, rozpoczynający się w ciągu 24–48 godzin. Komórki Schwanna zrzucają mielinę i proliferują, makrofagi usuwają resztki, a puste cewki śródnerwia wyściełają pasma Büngnera, wzdłuż których później rosną regenerujące aksony. Nie występuje w neurapraksji.