Terminy chirurgii ręki — definicje
Bieżące źródło definicji struktur anatomicznych, schorzeń, zabiegów, badań i miar wyników, które powtarzają się na łamach artykułów i opisów zabiegów na tej stronie. Każde hasło jest opracowane w przystępnym języku, z odsyłaczami do kontekstu klinicznego.
1
A
-
AAOS
American Academy of Orthopaedic Surgeons. The largest professional organisation of orthopaedic surgeons in the United States; publishes evidence-based clinical practice guidelines including the 2024 update on carpal tunnel syndrome management.
-
Abductor digiti minimi cord
Pathological cord lying ulnar to the bundle of the little finger, derived from the abductor digiti minimi musculotendinous unit. Contributes to small-finger proximal interphalangeal contracture without affecting the radial neurovascular structures.
-
Angiografia fluorescencyjna z indocyjaniną (ICG)
Badanie obrazowe wykorzystujące dożylne lub śródskórne podanie barwnika indocyjaniny zielonej, którego fluorescencja w bliskiej podczerwieni umożliwia obrazowanie przepływu krwi i chłonki.
-
Angiosom
Trójwymiarowy obszar tkanek (skóra, powięź, mięsień, kość) zaopatrywany przez pojedynczą tętnicę źródłową i drenowany przez jej żyły towarzyszące.
-
Aponeurotomia igłowa przezskórna
Małoinwazyjny zabieg ambulatoryjny w przykurczu Dupuytrena. Sekwencyjne przecinanie patologicznego pasma igłą przezskórną w znieczuleniu miejscowym, z manipulacyjnym wyprostem palca. Niższy profil powikłań niż otwarta fasciektomia; istotnie wyższy nawrót w obserwacji 5-letniej (~85% vs ~21% po fasciektomii ograniczonej per van Rijssen 2012). Powtarzalna; wartościowa u wybranych pacjentów.
-
Artrodeza czterech kości nadgarstka
A motion-preserving salvage procedure for advanced wrist arthrosis in which the scaphoid is excised and the lunate, capitate, hamate and triquetrum are fused, preserving the radiolunate articulation.
-
ASSH
American Society for Surgery of the Hand. The principal professional organisation for hand surgeons in the United States; co-endorsed the 2024 AAOS clinical practice guideline on carpal tunnel syndrome.
B
-
Badanie przewodnictwa nerwowego (ENG) i elektromiografia igłowa (EMG)
Badanie elektrofizjologiczne mierzące szybkość i amplitudę przewodnictwa motorycznego i czuciowego we włóknach obwodowych (ENG) oraz aktywność mięśni szkieletowych (EMG igłowa). W zespole cieśni nadgarstka wydłużona dystalna latencja motoryczna i obniżona amplituda potencjału czuciowego określają ciężkość choroby.
-
Boutonnière deformity
A finger deformity characterised by flexion at the proximal interphalangeal joint and hyperextension at the distal interphalangeal joint, produced by chronic disruption of the central slip with volar migration of the lateral bands.
-
Bowstringing
Anterior displacement of a flexor tendon away from the underlying phalanges during finger flexion, resulting from loss of the constraining annular pulleys (most consequentially A2 and A4). Visible as a cord across the palmar finger and clinically expressed as reduced flexion power, because the tendon's mechanical lever arm decreases as it travels along a chord rather than the curved path the pulleys would impose.
-
Ból w okolicy kłębów (*pillar pain*)
Dyskomfort w okolicy podstawy kłębu kciuka i kłębika przy bezpośrednim ucisku lub mocnym chwycie po operacji odbarczenia kanału nadgarstka, odrębny od bólu w okolicy nacięcia. W piśmiennictwie polskim termin angielski (*pillar pain*) jest zachowany kursywą; brak kalki polskiej w użyciu akademickim. Dotyczy 13–49% pacjentów w zależności od definicji; zwykle samoograniczający się w ciągu 3–6 miesięcy.
C
-
Całkowity bierny deficyt wyprostu
Suma utrwalonego zgięciowego deficytu w stawach śródręczno-paliczkowym (MCP), międzypaliczkowym bliższym (PIP) i międzypaliczkowym dalszym (DIP) zajętego promienia, mierzona goniometrem przy maksymalnej próbie wyprostu. Główny pomiar goniometryczny w piśmiennictwie operacyjnym choroby Dupuytrena, w tym w RCT van Rijssen 2012.
-
Central cord
Midline distal continuation of the pretendinous cord into the digit; produces proximal interphalangeal joint contracture without bundle displacement.
-
Central slip
The central component of the extensor mechanism over the proximal interphalangeal joint, inserting on the dorsal base of the middle phalanx. Disruption causes a boutonnière deformity.
-
Choroba Dupuytrena
Łagodna, fibroproliferacyjna choroba rozcięgna dłoniowego klasyfikowana przez WHO 2020 jako włókniakomatoza typu dłoniowego. Charakteryzuje się powstawaniem guzków i kurczliwych pasm zbudowanych głównie z kolagenu typu III, prowadzących do utrwalonego zgięciowego przykurczu palców — najczęściej IV (serdecznego) i V (małego).
-
Choroba Ledderhose
Włókniakomatoza podeszwowa — odpowiednik choroby Dupuytrena w obrębie rozcięgna podeszwowego. Współwystępuje z chorobą Dupuytrena u około 5–25% pacjentów i jest jednym z kryteriów diatezy przewidujących agresywny przebieg choroby Dupuytrena (Hueston). Pierwotny opis: Ledderhose G, 1894.
-
Cleland's ligament
Dorsal component of the digital fascia, running between the lateral digital sheet and the flexor tendon sheath, dorsal to the digital neurovascular bundle. Not typically involved in Dupuytren cord formation.
-
Collagenase clostridium histolyticum
Injectable bacterial collagenase used to lyse Dupuytren cords without open surgery. Marketed as Xiaflex (US, Asia-Pacific) and Xiapex (EU). Withdrawn from the European market by the marketing authorisation holder in March 2020 and discontinued in New Zealand in 2019. Remains an examination topic and a literature comparator.
-
CTS-6
Sześciopunktowe kliniczne narzędzie diagnostyczne dla zespołu cieśni nadgarstka opracowane przez Grahama i wsp. (2006). Rekomendowane przez wytyczne AAOS z 2024 roku jako samodzielne narzędzie diagnostyczne w przypadkach bez cech atypowych, podejrzenia polineuropatii lub podejrzenia radikulopatii szyjnej.
D
-
Deformacja garbowa
A flexion deformity of the scaphoid following waist fracture or non-union, in which the distal fragment flexes relative to the proximal fragment, producing a dorsal apex (humpback) on the lateral view and disrupting carpal alignment.
-
Dermofasciektomia
Zabieg operacyjny łączący usunięcie patologicznego rozcięgna dłoniowego z wycięciem skóry pokrywającej i pełnogrubościowym przeszczepem skóry. Wskazany w nawrocie po fasciektomii ograniczonej, w klinicznie złej jakości skóry pokrywającej, lub jako koncepcja firebreak Huestona. Wyższy odsetek powikłań niż fasciektomia ograniczona, niższy odsetek nawrotu; zarezerwowana dla wybranych przypadków.
-
Diateza Dupuytrena
Konstelacja cech przewidujących agresywny przebieg choroby Dupuytrena i nawrót po leczeniu operacyjnym. Oryginalne kryteria Huestona: wczesny początek (<50 r.ż.), płeć męska, obustronność zmian, wywiad rodzinny u rodzica/rodzeństwa, zmiany ektopowe (guzki Garroda, choroba Ledderhose, choroba Peyroniego). Modyfikacja Hindocha 2006 z zawężonymi czynnikami predykcyjnymi.
-
DISI (grzbietowa niestabilność segmentu pośredniego)
A pattern of carpal malalignment in which the lunate adopts an abnormally extended (dorsiflexed) position, typically following loss of the scaphoid's stabilising effect through fracture, non-union or ligamentous injury.
-
Drabina rekonstrukcyjna
Hierarchia metod pokrycia ubytku tkankowego od najprostszych do najbardziej złożonych: gojenie samoistne → zamknięcie pierwotne → przeszczep skóry → płat miejscowy → płat uszypułowany → wolny płat.
-
Dupuytren's contracture
Fixed flexion deformity of the digital joints produced by pathological cords arising in the palmar fascia, the clinical end-stage of Dupuytren's disease. The term refers to the contracture phenotype specifically, distinct from the disease as a whole, which includes pre-contracture nodular phases.
E
-
Elson test
A bedside test for central-slip integrity in which the patient attempts to extend the proximal interphalangeal joint with the finger flexed over a table edge; an extensor lag or rigid distal interphalangeal joint indicates central-slip disruption.
-
Endoskopowe odbarczenie kanału nadgarstka
Alternatywna technika przecięcia troczka zginaczy z jednego lub dwóch krótkich nacięć, z użyciem endoskopowego ostrza tnącego pod kontrolą wzroku. Dowody z badań randomizowanych wskazują zasadniczo równoważne wyniki długoterminowe w porównaniu z techniką otwartą; wybór między technikami wynika z doświadczenia operatora i czynników indywidualnych pacjenta.
-
Extensor mechanism
The composite tendon system over the dorsal aspect of the finger, formed by the extensor digitorum communis tendon together with contributions from the lumbrical and interosseous muscles, that collectively extends the metacarpophalangeal, proximal interphalangeal and distal interphalangeal joints.
F
-
Fasciektomia ograniczona
Wybiórcze chirurgiczne usunięcie patologicznie zmienionego rozcięgna dłoniowego z zachowaniem prawidłowych struktur anatomicznych. Metoda referencyjna w europejskiej praktyce (69% zabiegów per Bainbridge 2012). Wskaźnik nawrotu 5-letni ~21% wobec ~85% po aponeurotomii igłowej (van Rijssen 2012). Fundamentalna zasada techniczna: wybiórczość (Skoog 1967) — zachowanie włókien poprzecznych.
-
FEBHS
Fellow of the European Board of Hand Surgery. A subspecialty diploma awarded by the Federation of European Societies for Surgery of the Hand (FESSH) following examination; formally recognises subspecialty hand surgery competence in Europe.
-
Firebreak graft
Full-thickness skin graft inserted at primary fasciectomy at a flexion crease, intended to interrupt cord-disease progression. Concept introduced by Hueston in 1984. The 2009 Ullah randomised trial found no significant difference in recurrence between firebreak FTSG and Z-plasty closure at 36 months; not a contemporary default at primary fasciectomy.
G
-
Gałąź dłoniowa skórna nerwu pośrodkowego (PCBMN)
Gałąź czuciowa odchodząca od nerwu pośrodkowego 4–6 cm proksymalnie od bruzdy nadgarstkowej, biegnąca powierzchownie do troczka zginaczy i unerwiająca skórę kłębu kciuka. Jej uszkodzenie powoduje bolesny nerwiak lub obszar zniedoczulenia u podstawy kłębu.
-
Genome-wide association study
Hypothesis-free statistical interrogation of single-nucleotide polymorphisms across the genome for association with disease phenotype. The foundational GWAS in Dupuytren's disease is Dolmans 2011 (New England Journal of Medicine), identifying nine susceptibility loci, six harbouring Wnt-pathway genes.
-
Grayson's ligament
Volar component of the digital fascia, running between the lateral digital sheet and the flexor tendon sheath, volar to the digital neurovascular bundle. Contributes to spiral cord formation in Dupuytren's disease.
-
Guzek (choroby Dupuytrena)
Wyczuwalne palpacyjnie zgrubienie podskórne reprezentujące najwcześniejsze klinicznie widoczne stadium choroby Dupuytrena. Zbudowane z proliferacyjnej tkanki bogatej w miofibroblasty. Najczęściej zlokalizowany u podstawy palca IV lub V. Początkowo niebolesny; może stać się tkliwy w fazie aktywnej proliferacji. Wyprzedza tworzenie się kurczliwych pasm.
-
Guzki Garroda
Drobne, podskórne, włókniste zgrubienia nad grzbietowymi powierzchniami stawów międzypaliczkowych bliższych palca, niekiedy obejmujące również stawy śródręczno-paliczkowe. Niebolesne, powoli rosnące, sporadycznie tkliwe. Ektopowa manifestacja diatezy Dupuytrena (Hueston) i jedno z kryteriów przewidujących agresywny przebieg choroby Dupuytrena. Pierwotny opis: Garrod AE, 1893.
H
I
J
K
-
Kanał kostno-włóknisty
Kanał anatomiczny o ścianach kostnych i dachu włóknistym. Kanał nadgarstka jest tego prototypowym przykładem — dno i ściany kostne tworzą kości nadgarstka, dach włóknisty tworzy troczek zginaczy.
-
Kanał nadgarstka
Kanał kostno-włóknisty na poziomie nadgarstka, ograniczony od dołu szeregiem bliższym kości nadgarstka, od strony promieniowej kością łódeczkowatą i czworoboczną większą, od strony łokciowej kością grochowatą i haczykiem kości haczykowatej, od góry troczkiem zginaczy. Przebiega przez niego dziewięć ścięgien zginaczy palców oraz nerw pośrodkowy.
-
Klasyfikacja Herberta
The most widely used European classification of scaphoid fractures, grouping injuries by stability and chronicity into types A (stable acute), B (unstable acute, B1–B5), C (delayed union) and D (established non-union).
-
Klasyfikacja Tubiany
5-stopniowa klasyfikacja przykurczu Dupuytrena oparta na sumie biernych deficytów wyprostu w stawach palca (MCP+PIP+DIP) w przyrostach 45°. Stadium N — guzki bez przykurczu; Stadium 1 — 0–45°; Stadium 2 — 46–90°; Stadium 3 — 91–135°; Stadium 4 — >135° (Tubiana R, Michon J, 1955).
-
Kłąb kciuka
Wyniosłość mięśniowa u promieniowej podstawy dłoni, utworzona przez mięsień odwodziciel krótki kciuka, mięsień przeciwstawiacz kciuka, głowę powierzchowną mięśnia zginacza krótkiego kciuka oraz mięsień przywodziciel kciuka (unerwiony przez nerw łokciowy). Unerwienie pierwszych trzech przez nerw pośrodkowy stanowi podstawę zaniku kłębu w zaawansowanym zespole cieśni nadgarstka.
-
Kość czworoboczna większa
Najbardziej promieniowa kość szeregu dalszego nadgarstka, łącząca się z pierwszą kością śródręcza w stawie nadgarstkowo-śródręcznym kciuka. Tworzy promieniową ścianę kanału nadgarstka razem z kością łódeczkowatą.
-
Kość grochowata
Kość trzeszczkowata w ścięgnie zginacza łokciowego nadgarstka, na powierzchni dłoniowo-łokciowej szeregu bliższego nadgarstka. Tworzy łokciową ścianę kanału nadgarstka razem z haczykiem kości haczykowatej.
-
Kość łódeczkowata
Najbardziej promieniowa kość szeregu bliższego nadgarstka. Tworzy promieniową ścianę kanału nadgarstka razem z kością czworoboczną większą. Jest jednocześnie najczęściej łamaną kością nadgarstka.
-
Kwestionariusz BCTQ
Kwestionariusz oceny wyników zgłaszanych przez pacjenta swoisty dla zespołu cieśni nadgarstka, opracowany przez Levine'a w 1993 roku. Składa się z 11-elementowej Skali Ciężkości Objawów (SSS) i 8-elementowej Skali Stanu Funkcjonalnego (FSS), każda w skali Likerta 1–5. Dominujące narzędzie pomiaru wyników w badaniach klinicznych ZCN.
L
-
Lateral bands
The two paired bands of the extensor mechanism that pass alongside the proximal interphalangeal joint and unite distally to form the terminal tendon over the distal interphalangeal joint.
-
Lateral cord
Pathological cord derived from the lateral digital sheet; displaces the digital neurovascular bundle medially, less dramatically than the spiral cord but relevantly so.
-
Linia Kaplana
Linia powierzchowna prowadzona od szczytu pierwszej przestrzeni międzypalcowej w poprzek dłoni, równolegle do bruzdy dłoniowej proksymalnej. Przybliża poziom łuku dłoniowego powierzchownego oraz dystalną granicę bezpiecznej preparacji w operacji odbarczenia kanału nadgarstka.
Ł
M
-
M-Tang technique
A four- or six-strand multistrand core suture technique for primary flexor tendon repair, formalised by Tang JB. Combines adequate purchase length (0.7–1 cm in each tendon end), modest tension calibrated to slight bunching at the repair site, locking grasps rather than simple grasps, and a peripheral epitendinous mattress.
-
Martwica jałowa
Death of bone tissue from interruption of vascular supply. In the scaphoid, AVN typically affects the proximal pole following waist or proximal pole fractures, where the dorsal ridge blood supply is disrupted.
-
McFarlane cord pattern
The classical taxonomy of pathological cords in Dupuytren's contracture — pretendinous, central, spiral, lateral, retrovascular, abductor digiti minimi, and first-web cords — described by McFarlane in Plastic and Reconstructive Surgery 1974 from a dissection of 69 contracted fingers in 50 consecutive cases. The operative anchor for surgical anatomy across all modalities.
-
Mella serpentine zone
Surface anatomy of the digital neurovascular spiral in Dupuytren's contracture, described by Mella, Guo, and Hung (Plastic and Reconstructive Surgery — Global Open 2017). A surface-marking guide to the position of the spiralling bundle, useful in incision planning for limited fasciectomy.
-
Mięsień odwodziciel krótki kciuka
Powierzchowny mięsień kłębu, unerwiony przez nawrotną gałąź ruchową nerwu pośrodkowego. Odwodzi kciuk prostopadle do dłoni — co stanowi podstawę standardowego badania manualnego funkcji ruchowej nerwu pośrodkowego.
-
Mięsień przeciwstawiacz kciuka
Głęboki mięsień kłębu, unerwiony przez nawrotną gałąź ruchową nerwu pośrodkowego. Rotuje pierwszą kość śródręcza i zgina ją w poprzek dłoni, umożliwiając przeciwstawienie kciuka palcowi małemu.
-
Mięsień zginacz krótki kciuka
Mięsień kłębu z dwiema głowami — powierzchowną (unerwioną przez nawrotną gałąź ruchową nerwu pośrodkowego) i głęboką (unerwioną przez gałąź głęboką nerwu łokciowego). Podwójne unerwienie wyjaśnia zachowaną siłę zginania kciuka po izolowanym porażeniu nerwu pośrodkowego lub łokciowego.
-
Myofibroblast
Specialised contractile fibroblast expressing α-smooth muscle actin, responsible for the cellular contraction of the involutional phase of Dupuytren's disease. The cell type targeted by anti-TNF therapy in the RIDD trial. Population reactivation from residual proliferative foci is the cellular substrate of recurrence.
N
-
Nadgarstek SNAC
The pattern of progressive wrist osteoarthritis that develops over years from untreated scaphoid non-union. Three Watson stages: I radial styloid arthrosis; II scaphocapitate; III periscapholunate with capitolunate involvement.
-
Natatory ligament
Transverse fibre arrangement at the level of the distal palmar crease, contributing to the interdigital webbing in pathological states. May be involved in Dupuytren's disease as a natatory cord, contributing to interdigital contracture.
-
Nawrotna gałąź ruchowa nerwu pośrodkowego
Gałąź ruchowa nerwu pośrodkowego do mięśni kłębu (mięsień odwodziciel krótki kciuka, mięsień przeciwstawiacz kciuka oraz głowa powierzchowna mięśnia zginacza krótkiego kciuka). Lanz opisał warianty pozawięzadłowy, podwięzadłowy i przezwięzadłowy. Leży promieniowo w stosunku do nerwu pośrodkowego na poziomie kanału nadgarstka — chroniona przez wejście do kanału od strony łokciowej.
-
Nerw pośrodkowy
Nerw mieszany ruchowo-czuciowy utworzony z pęczków przyśrodkowego i bocznego splotu ramiennego (C5–T1). Unerwia większość zginaczy przedramienia, mięśnie kłębu po stronie promieniowej przez nawrotną gałąź ruchową oraz skórę dłoniową kciuka, palca wskazującego, środkowego i promieniowej połowy palca serdecznego.
-
Nieunaczyniony przeszczep kostny
A bone graft harvested without preserving its blood supply, relying on creeping substitution from the recipient bed. Common donor sites for scaphoid reconstruction are the iliac crest and distal radius.
-
NLPZ
Niesteroidowy lek przeciwzapalny — klasa leków przeciwbólowych hamujących enzymy cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2) w celu zmniejszenia bólu i stanu zapalnego mediowanego prostaglandynami. W połączeniu z paracetamolem, popartych silnymi dowodami w wytycznych AAOS 2024 jako rutynowy schemat analgezji pooperacyjnej po odbarczeniu kanału nadgarstka.
O
-
Objaw Tinela
Objaw prowokacyjny: lekkie opukanie nad nerwem pośrodkowym na poziomie nadgarstka. Wyzwolenie parestezji promieniujących do palców unerwianych przez ten nerw stanowi wynik dodatni. Czułość i swoistość ograniczone, szczególnie w łagodnych postaciach.
-
Obrzęk limfatyczny
Przewlekły obrzęk kończyny spowodowany upośledzonym drenażem limfatycznym, najczęściej po usunięciu węzłów chłonnych lub radioterapii w leczeniu nowotworu.
P
-
Palmodigital spiralling sheet
Continuous spiralling structure connecting palmar and digital fascia at the palmodigital junction, described by Malsagova, Zwanenburg, and Werker in the Journal of Hand Surgery (European Volume) 2019. Refines the conventional segmental description of the palmodigital fascia and explains why neurovascular bundles can be displaced into the digital midline by spiral-cord disease.
-
Pasmo spiralne
Patologiczne pasmo w chorobie Dupuytrena powstające z fuzji pasma przedścięgnowego, anatomicznych elementów spiralnych powięzi, blaszki bocznej palca i więzadła Graysona. Jego skurcz przyciąga pęczek naczyniowo-nerwowy dłoniowo, centralnie i proksymalnie — fundamentalna pułapka chirurgiczna w obrębie paliczka bliższego i strefy palmodigitalnej (McFarlane RM, 1974).
-
Perforator
Naczynie tętnicze przeszywające powięź głęboką, zaopatrujące skórę i tkankę podskórną; ma swoje źródło w głębokiej tętnicy mięśniowej, septalnej lub bezpośredniej.
-
Peyronie's disease
Penile fibromatosis — a benign fibroproliferative disorder of the tunica albuginea, histologically related to Dupuytren's disease. A recognised ectopic manifestation of the Dupuytren diathesis.
-
Pęczek naczyniowo-nerwowy
Wiązka nerwu palcowego właściwego i tętnicy palcowej biegnąca po obu stronach palca, głęboko do więzadła Graysona. W prawidłowej anatomii leży bocznie i grzbietowo do pochewki ścięgnistej zginaczy. Może być przemieszczony dłoniowo, centralnie i proksymalnie przez pasmo spiralne w chorobie Dupuytrena — fundamentalna struktura ryzyka podczas fasciektomii i przeciwwskazanie do ślepej aponeurotomii igłowej w tym segmencie.
-
Płat ALT
Uniwersalny płat tkanek miękkich z bocznej strony uda, unaczyniony przez gałąź zstępującą tętnicy okalającej udo bocznej. Najbardziej elastyczny płat roboczy współczesnej rekonstrukcji.
-
Płat DIEP
Skóra i tkanka podskórna z dolnego brzucha pobrana na perforatorze tętnicy nadbrzusznej dolnej głębokiej do rekonstrukcji piersi, bez pobierania mięśnia prostego brzucha. Standard rekonstrukcji piersi własnymi tkankami pacjentki.
-
Płat kostno-skórny
Płat złożony obejmujący segment kości i wyspę skórną unaczynione wspólną szypułą; umożliwia jednoczesną rekonstrukcję ubytków kostnych i pokrycia tkanek miękkich.
-
Płat perforatorowy
Płat skórny lub powięziowo-skórny pobrany na pojedynczym perforatorze, bez konieczności uszkodzenia mięśnia źródłowego.
-
Płat powięziowo-skórny
Płat złożony ze skóry, tkanki podskórnej i powięzi głębokiej, zaopatrywany przez perforatory powięziowo-skórne.
-
Płat SCIP
Cienki płat skóry z okolicy pachwinowej pobrany na perforatorze powierzchownej tętnicy okalającej biodro w technice supermikrochirurgicznej, z blizną miejsca dawczego ukrytą w linii bikini. Opisany przez Koshimę w 2004 r.
-
Płat uszypułowany
Płat tkanek przeniesiony do sąsiedniego miejsca z zachowaniem stałego połączenia z pierwotnym ukrwieniem; w odróżnieniu od wolnego płata, którego szypuła jest dzielona i zespalana w miejscu biorczym.
-
Płat z kłykcia przyśrodkowego kości udowej
A free vascularised corticoperiosteal flap from the medial femoral condyle, anastomosed to recipient vessels at the wrist, used to reconstruct proximal pole scaphoid non-union with avascular necrosis.
-
Płat z przedramienia
Cienki, plastyczny płat skóry z przedniej powierzchni przedramienia pobrany na tętnicy promieniowej. Standard rekonstrukcji wewnątrzustnej; główną wadą jest widoczna blizna miejsca dawczego.
-
Podmaziówkowa tkanka łączna (SSCT)
Warstwa tkanki łącznej otaczająca ścięgna zginaczy w kanale nadgarstka, stanowiąca powierzchnię ślizgową między nimi. Niezapalne pogrubienie i włóknienie SSCT jest dominującym znaleziskiem histopatologicznym w idiopatycznym zespole cieśni nadgarstka, z proliferacją naczyniową, zwiększoną depozycją kolagenu typu III i podwyższoną ekspresją receptora TGF-β.
-
Podwójna osteosynteza śrubowa
Internal fixation of a scaphoid fracture or non-union using two parallel headless compression screws to provide rotational stability, proposed for selected unstable fractures and revision cases.
-
Pretendinous band
Longitudinal condensation of the palmar aponeurosis overlying each digital flexor tendon, running from the apex of the aponeurosis to the proximal phalanx. The normal structure that, when thickened, becomes the pretendinous cord.
-
Pretendinous cord
Pathological cord derived from the pretendinous band; produces metacarpophalangeal joint contracture. Does not displace the digital neurovascular bundle. The cord pattern most clearly indicated for percutaneous needle fasciotomy.
-
Przeniesienie palucha na rękę
Mikrochirurgiczna rekonstrukcja kciuka przez przeniesienie palucha lub jego części z drugiej stopy pacjenta wraz z jego unaczynieniem i unerwieniem.
-
Przeszczep skóry
Cienka warstwa skóry pobrana z jednej części ciała i nałożona na ranę w innej; przeżywa początkowo dzięki ukrwieniu plazmatycznemu z dna rany, zanim wrosną w nią naczynia biorcy.
-
Przeszczep tkanek złożonych unaczynniony (VCA)
Przeszczep złożonej tkanki (np. ręki, twarzy) od dawcy zmarłego, wymagający dożywotniej immunosupresji w celu zapobiegania odrzucaniu. Wykonywany w niewielu wyspecjalizowanych ośrodkach na świecie.
-
Przeszczep węzłów chłonnych unaczynniony (VLNT)
Przeszczep grupy węzłów chłonnych wraz z ich szypułą naczyniową (najczęściej z pachwiny, dołu nadobojczykowego lub sieci większej) do kończyny dotkniętej obrzękiem chłonnym.
R
-
Reanimacja mięśniowa twarzy
Chirurgiczne odtworzenie czynnego ruchu twarzy — przede wszystkim uśmiechu — u pacjentów z porażeniem nerwu twarzowego trwającym ponad rok. Standardową techniką jest wolny przeszczep mięśnia smukłego z reinerwacją.
-
Relative motion orthosis
A finger splint that holds the affected digit in fifteen to twenty degrees of metacarpophalangeal hyperextension relative to its uninjured neighbours, transferring extensor force away from the repair through the juncturae tendinum and permitting early protected active motion.
-
Replantacja
Mikrochirurgiczne przyłączenie z powrotem całkowicie amputowanego fragmentu ciała pacjenta poprzez zespolenie tętnic, żył i — gdy to możliwe — nerwów.
-
Retrovascular cord
Pathological cord in Dupuytren's disease running deep (dorsal) to the digital neurovascular bundle. Typically contributes to proximal interphalangeal joint contracture and is the cord most commonly missed at primary surgery, identified by deliberate dorsal exploration of the bundle after the volar cords are excised.
-
RIDD trial
Repurposing anti-TNF for Dupuytren Disease — a phase 2b randomised, double-blind, placebo-controlled trial of intranodular adalimumab in early-stage disease, published by Nanchahal and colleagues in Lancet Rheumatology 2022. Demonstrated softening and reduction in nodule size at 12 months; phase 3 progression pending as of 2026.
-
Rozcięgno dłoniowe
Trójkątna struktura włóknista położona tuż pod skórą dłoni, łącząca się proksymalnie ze ścięgnem mięśnia dłoniowego długiego, dystalnie rozdzielająca się na pasma przedścięgnowe biegnące do podstaw palców. Zbudowana z włókien podłużnych (pasma przedścięgnowe) i poprzecznych (włókna poprzeczne Skooga). Miejsce patologii choroby Dupuytrena.
S
-
Sagittal band
The transverse fibrous structure at the metacarpophalangeal joint that centralises the extensor digitorum communis tendon over the knuckle. Disruption causes ulnar tendon subluxation.
-
Skala PRWE
A 15-item validated patient-reported outcome measure scoring wrist pain and function on a 0–100 scale, where lower scores indicate better outcome. The primary outcome measure of the SWIFFT trial.
-
Supermikrochirurgia
Mikrochirurgia operująca na naczyniach o średnicy poniżej 0,8 mm, wymagająca powiększenia 25-40× i szwów grubości 11-0 lub 12-0.
-
Swan-neck deformity
A finger deformity characterised by hyperextension at the proximal interphalangeal joint and flexion at the distal interphalangeal joint, often a late complication of untreated mallet finger or volar plate insufficiency.
-
Szypuła naczyniowa
Tętnica i jedna lub dwie towarzyszące żyły zaopatrujące i drenujące dany płat tkanek; w wolnym płacie szypuła jest odcinana od dawcy i zespalana z naczyniami biorczymi.
T
-
Tenolysis
Surgical division of peritendinous adhesions where mature scar tissue tethers a previously repaired or grafted tendon to the surrounding sheath. Indicated when active range of motion is restricted despite full passive motion six months or more after the index repair, and only when the underlying repair is intact.
-
Test Huestona
Kliniczny test zaawansowanego przykurczu Dupuytrena. Pacjent kładzie dłoń płasko na stole. Niemożność oparcia całej powierzchni dłoniowej na blacie jest wynikiem dodatnim i klasycznym progiem do rozważenia interwencji operacyjnej (Hueston JT, Med J Aust 1976;2:189).
-
Test Phalena
Test prowokacyjny dla zespołu cieśni nadgarstka opisany przez George'a Phalena (1966). Pacjent utrzymuje nadgarstek w maksymalnym zgięciu dłoniowym przez 60 sekund; wyzwolenie parestezji w obszarze unerwienia nerwu pośrodkowego stanowi wynik dodatni. *Uwaga rejestru:* „test Phalena” oznacza manewr; „dodatni objaw Phalena” oznacza wyzwolony wynik.
-
Test scratch collapse
Test prowokacyjny opisany przez Cheng i Mackinnon w 2008 roku: drapanie skóry nad uciśniętym nerwem powoduje przejściową utratę siły rotacji zewnętrznej barku z oporu. Oryginalna czułość ~64% nie została odtworzona w warunkach zaślepienia; nie zalecany jako jedyne narzędzie diagnostyczne. Polskie piśmiennictwo zachowuje nazwę angielską.
-
Test ucisku Durkana
Test prowokacyjny: bezpośredni manualny ucisk na okolicę nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka przez 30 sekund. Wyzwolenie parestezji w obszarze unerwienia nerwu pośrodkowego stanowi wynik dodatni. Obecnie uznawany za bardziej czuły niż test Phalena lub objaw Tinela.
-
Tkliwość tabakierki anatomicznej
Tenderness on direct palpation of the depression on the dorsoradial wrist bounded by the EPL and EPB tendons, with the floor formed by the scaphoid. A traditional clinical sign of scaphoid injury.
-
Troczek mięśni zginaczy
Złożona struktura więzadłowa na poziomie powierzchni dłoniowej nadgarstka, składająca się z trzech składowych: proksymalnej powięzi przedramienia, środkowego troczka zginaczy oraz dystalnej kontynuacji rozcięgna między mięśniami kłębu a kłębikiem. Troczek zginaczy stanowi część obciążającą w patologii zespołu cieśni nadgarstka.
-
Troczek zginaczy
Zgrubiała środkowa część troczka mięśni zginaczy, tworząca dach kanału nadgarstka. Rozciąga się od guzka kości łódeczkowatej i grzebienia kości czworobocznej większej promieniowo do kości grochowatej i haczyka kości haczykowatej łokciowo. Jego przecięcie stanowi istotę operacyjnego odbarczenia kanału nadgarstka.
U
-
UCTR (przezskórne odbarczenie kanału nadgarstka pod kontrolą ultrasonograficzną)
Wyłaniająca się minimalnie inwazyjna technika operacyjna, w której troczek zginaczy zostaje przecięty przezskórnie pod kontrolą ultrasonograficzną w czasie rzeczywistym, bez nacięcia otwartego. Istnieje wiele podejść narzędziowych (nóż haczykowaty, sono-narzędzia, technika nitkowa). Wytyczne AAOS z 2024 roku uznają UCTR, ale nie endorsują go nad standardowymi technikami.
-
Ultrasonografia
Obrazowanie czasu rzeczywistego z użyciem fal dźwiękowych wysokiej częstotliwości; w zespole cieśni nadgarstka stosowane do pomiaru pola przekroju poprzecznego nerwu pośrodkowego u wejścia do kanału (typowy próg 9 mm²), do identyfikacji wariantów anatomicznych (rozdwojony nerw, przetrwała tętnica pośrodkowa) oraz do prowadzenia iniekcji glikokortykosteroidu lub odbarczenia przezskórnego.
-
Unaczyniony przeszczep kostny
A bone graft that retains its vascular supply through a pedicle or microsurgical anastomosis. In scaphoid surgery, VBG is preferred over non-vascularised graft for proximal pole non-union with avascular necrosis.
-
URAM scale
Unité Rhumatologique des Affections de la Main scale — a 9-item Dupuytren-specific patient-reported outcome measure for hand function, developed and validated by Beaudreuil and colleagues (Arthritis Care and Research 2011). The FESSH-preferred disease-specific outcome instrument; minimal clinically important difference is 2.9 points.
-
Uraz okołoksiężycowaty przezłódeczkowy
A high-energy carpal injury in which the scaphoid fractures and the surrounding carpus dislocates around the lunate, classified as Herbert B4. Requires urgent reduction and surgical fixation.
V
W
-
Wolny płat
Fragment tkanek przeniesiony z miejsca dawczego do miejsca biorczego wraz z własną szypułą naczyniową, który po przemieszczeniu zespala się mikrochirurgicznie z naczyniami biorczymi.
-
Wolny płat strzałkowy
Wolny płat unaczyniony z kości strzałkowej, pobierany na tętnicy strzałkowej, najczęściej stosowany do rekonstrukcji żuchwy.
-
Wycięcie szeregu bliższego nadgarstka
A motion-preserving salvage procedure for advanced wrist arthrosis in which the scaphoid, lunate and triquetrum are excised, allowing the capitate to articulate with the lunate fossa of the radius.
-
Wyniki raportowane przez pacjenta
Standaryzowane kwestionariusze służące do oceny wyników leczenia z perspektywy pacjenta. W chorobie Dupuytrena najczęściej walidowane narzędzia to skala URAM (9-pozycyjna, dedykowana Dupuytrenowi, preferowana przez FESSH), DASH/QuickDASH (ogólna kończyny górnej, mniej czuła dla Dupuytrena) oraz Michigan Hand Questionnaire (63-pozycyjny, sześć domen).
Z
-
Zanik mięśni kłębu kciuka
Widoczne ścieńczenie i wyszczuplenie wyniosłości mięśniowej u promieniowej podstawy dłoni z powodu odnerwienia mięśni kłębu unerwianych przez nerw pośrodkowy. Późny objaw zaawansowanego zespołu cieśni nadgarstka, wymagający pilnej dekompresji, ale z gorszym rokowaniem dla pełnego powrotu siły mięśniowej.
-
Zespolenie limfatyczno-żylne (LVA)
Supermikrochirurgiczne połączenie naczynia chłonnego z sąsiednią żyłką podskórną, umożliwiające bezpośredni odpływ chłonki do układu żylnego.
-
Zespolenie mikronaczyniowe
Połączenie naczyń krwionośnych o średnicy poniżej 3 mm wykonane pod mikroskopem operacyjnym przy użyciu szwów grubości 9-0 do 11-0.
-
Zespół cieśni nadgarstka
Neuropatia uciskowa nerwu pośrodkowego na poziomie nadgarstka, najczęstsza neuropatia uwięźnięcia. Manifestuje się nocnymi parestezjami w obszarze unerwienia nerwu pośrodkowego, dodatnimi testami prowokacyjnymi oraz — w postaci zaawansowanej — utrwalonym deficytem czucia i zanikiem mięśni kłębu kciuka. ICD-10: G56.0.
-
Zespół mięśnia nawrotnego obłego
Ucisk nerwu pośrodkowego w proksymalnej części przedramienia — na poziomie *lacertus fibrosus*, między głowami mięśnia nawrotnego obłego lub w obrębie łuku proksymalnego mięśnia zginacza powierzchownego palców. Powoduje wysokie objawy ze strony nerwu pośrodkowego, mogące imitować zespół cieśni nadgarstka, ale typowo z dziennym bólem przedramienia i tkliwością nad mięśniem nawrotnym obłym.
-
Zespół rowka nerwu łokciowego
Ucisk nerwu łokciowego na poziomie łokcia w obrębie kanału łokciowego. Druga co do częstości neuropatia uwięźnięcia kończyny górnej po zespole cieśni nadgarstka. Manifestuje się parestezjami w obrębie palca małego i łokciowej połowy palca serdecznego oraz osłabieniem mięśni wewnętrznych dłoni.
-
Zespół wieloobjawowego bólu miejscowego (CRPS)
Przewlekły zespół bólowy pourazowy lub pooperacyjny zlokalizowany w obrębie kończyny operowanej. Charakteryzuje się nieproporcjonalnym do urazu bólem, zaburzeniami czuciowymi, zmianami naczynioruchowymi, obrzękiem i zmianami troficznymi. Typ I (bez zidentyfikowanego uszkodzenia nerwu) i Typ II (z uszkodzeniem nerwu). Powikłanie chirurgii ręki w 3–5% przypadków; wczesne rozpoznanie i intensywna rehabilitacja są kluczowe dla wyniku.
-
Zjawisko podwójnego ucisku
Współistniejący ucisk tego samego nerwu na dwóch odrębnych poziomach anatomicznych (np. radikulopatia szyjna plus ucisk w kanale nadgarstka), wytwarzający addytywne objawy. Po raz pierwszy opisane przez Uptona i McComasa w 1973 roku. Diagnostycznie istotne, ponieważ leczenie tylko jednego z poziomów ucisku może nie przynieść pełnej ulgi.
-
Znieczulenie WALANT
Wide Awake Local Anaesthesia No Tourniquet — lokalne znieczulenie nasiękowe lidokainą z adrenaliną (typowo 1% lidokaina + adrenalina 1:100 000) bez opaski uciskowej. Pacjent pozostaje przytomny i komunikuje się śródoperacyjnie, dostarczając informację zwrotną o bliskości nerwu i ścięgna. Popularyzowane przez Lalonde'a dla chirurgii ręki; bezpieczne przy odpowiedniej technice (Lalonde 2005, Nelson 2010).